شایان اویس قرن کیست؟ / دانشمند ایرانی تبار برنده مدال آباکوس ۲۰۲۶

به گزارش راهبرد معاصر؛ شایان اویس قرن، نامی که این روز‌ها در محافل علمی جهان بر سر زبان‌ها افتاده است. شایان اویس قرن، پژوهشگر و استاد علوم رایانه در دانشگاه واشینگتن، با تکیه بر دانش عمیق خود در ریاضیات و علوم کامپیوتر، توانسته است گامی بزرگ در حل یکی از پیچیده‌ترین مسائل محاسباتی جهان بردارد. دستاورد‌های شایان اویس قرن در طراحی الگوریتم‌های تقریبی و بهینه‌سازی ترکیبیاتی، او را به یکی از چهره‌های شاخص علوم رایانه در سطح بین‌المللی تبدیل کرده است. در این گزارش، با مسیر علمی، دستاورد‌ها و اهمیت موفقیت شایان اویس قرن در کسب مدال آباکوس آشنا می‌شوید.

شایان اویس قرن؛ از اصفهان تا واشنگتن

شایان اویس قرن در سال ۱۹۸۶ (۱۳۶۵ خورشیدی) در شهر تاریخی اصفهان متولد شد. او در خانواده‌ای پنج‌نفره بزرگ شد؛ پدرش مهندس عمران و مادرش معلم زیست‌شناسی بود. شایان اویس قرن از کودکی با تشویق مادرش که خود از ادامه تحصیل در رشته ریاضی بازمانده بود، به سمت علوم دقیق گرایش پیدا کرد. تأثیرپذیری شایان اویس قرن از برادر بزرگترش شهاب که در المپیاد جهانی کامپیوتر حضور داشت، نقطه عطفی در زندگی او رقم زد؛ هدیه یک کتاب از معما‌های ریاضی، جرقه‌ای برای شکل‌گیری اشتیاق عمیق شایان اویس قرن به حل مسائل پیچیده شد.

شایان اویس قرن در سال ۲۰۰۴ موفق به کسب مدال طلای المپیاد جهانی کامپیوتر شد. او سپس برای مقطع کارشناسی مهندسی کامپیوتر وارد دانشگاه صنعتی شریف شد. شایان اویس قرن پس از اتمام تحصیل در شریف، راهی آمریکا شد و دکترای علوم رایانه خود را از دانشگاه استنفورد زیر نظر امین صابری دریافت کرد. شایان اویس قرن سپس دوره پسادکتری خود را در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی گذراند و از سال ۲۰۱۵ به عنوان عضو هیئت علمی به دانشگاه واشینگتن در سیاتل پیوست.

دستاورد‌های علمی شایان اویس قرن؛ چرا مدال آباکوس به او رسید؟

کمیته داوران اتحادیه بین‌المللی ریاضیات، شایان اویس قرن را به دلیل «دستاورد‌های شاخص در نظریه الگوریتم‌ها، فراتر بردن تحلیل الگوریتم‌ها از ترکیبیات و تحلیل احتمالاتی به نظریه هندسه چندجمله‌ای‌ها و مباحث مرتبط» شایسته دریافت مدال آباکوس ۲۰۲۶ دانست.

دستاورد‌های شایان اویس قرن در چند حوزه کلیدی خلاصه می‌شود

- مسئله فروشنده دوره‌گرد (TSP): شایان اویس قرن با همکاری همکارانش موفق شد ضریب تقریب الگوریتم کریستوفیدس را که پنجاه سال پیش ارائه شده بود، بهبود بخشد. این پیشرفت، یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های چند دهه اخیر در این حوزه محسوب می‌شود.

- الگوریتم‌های نمونه‌گیری مونت‌کارلو زنجیره مارکوف: شایان اویس قرن با اثبات حدس میهایل-وازیرانی و ارائه برهانی خودکفا برای حل قوی‌ترین نسخه حدس میسون، تحولی بنیادین در درک الگوریتم‌های نمونه‌گیری ایجاد کرد.

- درک توزیع‌ها روی درخت‌های پوشا و پایه‌های ماتروئیدها: پژوهش‌های شایان اویس قرن منجر به درک عمیق‌تری از ساختار‌های بنیادی در نظریه گراف و بهینه‌سازی ترکیبیاتی شده است.

آنا کارلین، همکار و هم‌راز شایان اویس قرن در دانشگاه واشینگتن، درباره رویکرد علمی او می‌گوید: «این همان کاری است که بسیاری از پژوهشگران بزرگ انجام می‌دهند؛ آنها چیز‌هایی را به هم متصل می‌کنند که به ظاهر نا‌مرتبط هستند».

مدال آباکوس چیست و چه جایگاهی دارد؟

مدال آباکوس، جایزه‌ای است که اتحادیه بین‌المللی ریاضیات هر چهار سال یک‌بار و هم‌زمان با کنگره جهانی ریاضیدانان (ICM) به پژوهشگران زیر ۴۰ سال در حوزه «جنبه‌های ریاضی علوم اطلاعات» اعطا می‌کند. این جایزه که از سال ۲۰۲۲ جایگزین جایزه نوانلیننا شد، امروزه یکی از معتبرترین جوایز میان‌رشته‌ای در مرز ریاضیات و علوم رایانه به شمار می‌رود.

مراسم اهدای مدال آباکوس به شایان اویس قرن، در مراسم افتتاحیه کنگره بین‌المللی ریاضیدانان در شهر فیلادلفیا برگزار شد. این جایزه شامل یک مدال طلا و مبلغ ۱۰ هزار یورو (حدود ۱۱،۴۰۰ دلار) است. مدال آباکوس به شایان اویس قرن هم‌زمان با اهدای مدال فیلدز ۲۰۲۶ (معروف به جایزه نوبل ریاضیات) اعطا شد.

کاربرد‌های عملی دستاورد‌های شایان اویس قرن

اگرچه پژوهش‌های شایان اویس قرن در نگاه اول جنبه‌ای نظری دارند، اما کاربرد‌های گسترده‌ای در دنیای واقعی پیدا می‌کنند. الگوریتم‌های طراحی‌شده توسط شایان اویس قرن و همکارانش در حوزه‌های زیر تأثیرگذار بوده‌اند:

- شبکه‌های ارتباطی و طراحی مسیریابی بهینه

- حمل‌ونقل و لجستیک

- هوش مصنوعی و یادگیری ماشین

- طراحی تراشه‌های کامپیوتری

- مدیریت زنجیره تأمین

شایان اویس قرن با تلفیق ریاضیات ناب با مسائل واقعی علوم رایانه، نشان داده است که پیشرفت در فناوری‌های آینده، بیش از هر چیز بر پایه ریاضیات عمیق بنا شده است.

جوایز پیشین شایان اویس قرن

پیش از کسب مدال آباکوس، شایان اویس قرن جوایز معتبر دیگری نیز دریافت کرده بود که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- جایزه پژوهشگر برجسته بنیاد اسلون (Sloan Research Fellowship)

- جایزه NSF CAREER

- جوایز متعدد بهترین مقاله در کنفرانس‌های معتبر علوم رایانه

این افتخارات، نشان‌دهنده جایگاه والای شایان اویس قرن در جامعه علمی جهانی است.

زندگی شخصی شایان اویس قرن

شایان اویس قرن، برخلاف بسیاری از چهره‌های مشهور علمی، زندگی شخصی کم‌حاشیه‌ای دارد و ترجیح می‌دهد بیشتر با فعالیت‌های علمی و پژوهشی خود شناخته شود. او با هم‌دانشگاهی خود «فرناز رونقی» ازدواج کرده و هر دو برای ادامه تحصیل راهی دانشگاه استنفورد شدند. آنچه از شایان اویس قرن مشخص است، علاقه عمیق او به تلفیق ریاضیات ناب با مسائل واقعی علوم رایانه است؛ موضوعی که در تمام آثار پژوهشی‌اش مشهود است.

چرا موفقیت شایان اویس قرن اهمیت دارد؟

مدال آباکوس فقط یک جایزه شخصی نیست؛ این مدال به پژوهشگرانی تعلق می‌گیرد که مسیر آینده علوم رایانه را تغییر می‌دهند. شایان اویس قرن با ترکیب نظریه‌های پیشرفته ریاضی و علوم رایانه، توانسته است الگوریتم‌هایی ارائه کند که برخی از پیچیده‌ترین مسائل محاسباتی را یک گام به حل نزدیک‌تر کرده‌اند.

موفقیت شایان اویس قرن، علاوه بر ارزش علمی بی‌نظیر، نشان‌دهنده نقش پررنگ پژوهشگران ایرانی‌تبار در مرز‌های دانش جهانی است. شایان اویس قرن با تکیه بر دانش و پشتکار خود، نام ایران را در کنار برجسته‌ترین چهره‌های ریاضیات و علوم رایانه جهان قرار داده است و مسیر روشنی برای نسل‌های آینده پژوهشگران ایرانی ترسیم کرده است.