ایران در موضع قدرت؛ چرا تهران پس از انتخابات آمریکا سرسختتر شد؟
مقامهای آمریکایی، اروپایی و ایرانی اعلام به نیویورک تایمز گفتند که مقامهای ایرانی از زمان برگزاری انتخابات میاندورهای آمریکا، موضع خود را در مذاکرات با ایالات متحده سختگیرانهتر کردهاند؛ زیرا شکست گسترده جمهوریخواهان را بهمنزله سرزنش دونالد ترامپ بهدلیل نحوه مدیریت جنگ علیه تهران تلقی میکنند. به گزارش راهبردمعاصر، عزم و اراده تهران در تضاد با فضای حاکم بر واشنگتن قرار دارد؛ جایی که نتایج انتخابات، نگرانیهای تازهای درباره اقدامات بعدی رئیسجمهور ایجاد کرده است.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، و شماری دیگر از چهرههای برجسته جمهوریخواه میگویند جنگ در شکست سنگین حزبشان نقش داشته است. ترامپ پس از این اظهارات، ونس را از تیم مذاکرهکننده کنار گذاشت و از او خواست بر مسائل داخلی آمریکا تمرکز کند.
اکنون یکی از پرسشهای اصلی این است که آیا ترامپ بار دیگر برای دستیابی به توافقی دیپلماتیک تلاش خواهد کرد، حملات نظامی را از سر خواهد گرفت یا بهسادگی از این درگیری نامحبوب کنار خواهد کشید و نیروهای نظامی عظیم آمریکا را که در منطقه مستقر شدهاند، به عقب بازخواهد گرداند.
با این حال، این احتمال نیز وجود دارد که ترامپ ناچار به اقدام شود؛ چه در نتیجه اقدام یکجانبه اسرائیل و چه در صورتی که ایران ابتدا به منافع آمریکا یا یکی از کشورهای متحد واشنگتن حمله کند.
مقامهای آمریکایی و اروپایی درباره اینکه ایران تا چه اندازه برای مذاکره جهت پایان دادن به جنگی که ایالات متحده و اسرائیل بیش از نه ماه پیش آغاز کردند، جدیت دارد، اختلافنظر دارند.
سازمانهای اطلاعاتی آمریکا و اروپا گفتهاند که دولت ایران، با وجود جسارت و اعتمادبهنفس بیشتری که پیدا کرده است، همچنان برای دستیابی به توافق آمادگی دارد؛ مشروط بر اینکه واشنگتن به تهران اجازه دسترسی به میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشدهاش را بدهد.
در مقابل، برخی مقامهای دیگر خاطرنشان میکنند که ایران طرحهایی برای تشدید جنگ تدوین کرده است تا آمریکا را بار دیگر به میز مذاکره بازگرداند. این اقدامات میتواند شامل حملات بیشتر یا افزایش حملات به نفتکشهایی باشد که برای عبور از تنگه هرمز به دولت ایران عوارض پرداخت نمیکنند—اقدامی که میتواند قیمت سوخت و سایر کالاها را افزایش دهد.
جیم هایمز، نماینده دموکرات ایالت کنتیکت که قرار است سال آینده ریاست کمیته اطلاعات مجلس نمایندگان آمریکا را بر عهده بگیرد، هفته گذشته در مصاحبهای گفت مقامهای ایرانی درک و شناختی پیچیده و دقیق از سیاست داخلی آمریکا دارند.
وی افزود: پیام انتخابات از چشم حکومت ایران دور نخواهد ماند. آنها اکنون در مقایسه با مدتها قبل، احساس میکنند از نظر راهبردی در برابر دولت ترامپ در موقعیت قدرتمندتری قرار گرفتهاند.
مقامهای ایرانی گفتهاند راهبرد ایران برای تحمیل فشار اقتصادی به رأیدهندگان آمریکایی از طریق انسداد تنگه هرمز نتیجه داده است.
این مقامها که نخواستند نام فاش شود، گفتند انتخابات را پیروزی تهران در برابر واشنگتن ارزیابی میکنند. به گفته آنها، ایران تمایل دارد در مذاکرات سرسختانهتر رفتار کند و امتیازهای کمتری اعطا کند.
مذاکرات غیرمستقیم همچنان ادامه دارد و دولتهای منطقه در تلاشاند از بازگشت جنگ به مرحله درگیری تمامعیار جلوگیری کنند.
سید عباس عراقچی، مذاکرهکننده ارشد ایران، روز یکشنبه در پاکستان حضور داشت و روز دوشنبه به عمان سفر کرد؛ دو کشوری که نقش میانجی را در این مذاکرات ایفا کردهاند.
هایمز خاطرنشان کرد که فشار نظامی آمریکا و تحریمهای مالی، تعداد کالاهای وارداتی به ایران را بهشدت کاهش داده و موجب ایجاد «فشار اقتصادی واقعاً شدیدی» شده است.
برخی مقامهای آمریکایی معتقدند دور دیگری از حملات نظامی میتواند اقتصاد ایران را به فروپاشی نزدیکتر کند؛ بهویژه اگر زیرساختهای انرژی هدف قرار بگیرند. با این حال، مقامهای دیگری گفتهاند پیشبینیهای قبلی درباره فروپاشی اقتصادی ایران نادرست از آب درآمده است.
ترامپ در طول جنگ بارها گفته است که انگیزه اصلی او برای آغاز این جنگ، جلوگیری از دستیابی ایران به بمب هستهای بوده است. تهران بارها اعلام کرده که برنامه هستهایاش صلحآمیز است.
روزنامه نیویورکتایمز در ماه جولای گزارش داد که سازمانهای اطلاعاتی آمریکا معتقدند آیتالله سید مجتبی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در مقایسه با پدر خود علاقه بسیار بیشتری به دستیابی به سلاح هستهای دارد. تهران این ادعاها را قویاً رد کرده است ولی با این حال تاکید کرده که موضع کشور در این خصوص ممکن است تغییر کند.
هایمز گفت اگرچه ایران از طریق حمله به کشتیها و کند کردن جریان انتقال نفت، اهرم فشار عظیمی بر تنگه هرمز در اختیار دارد، اما این نفوذ بهتدریج از بین خواهد رفت.
او افزود با احداث خطوط لوله بیشتر از سوی عربستان سعودی برای دور زدن تنگه هرمز، توانایی ایران برای تأثیرگذاری بر بازارهای بینالمللی نفت کاهش خواهد یافت. به گفته وی، این مسئله یکی از دلایلی است که ممکن است تهران را به سمت دستیابی به سلاح هستهای سوق دهد.
در داخل ایران، درخواستها از سوی روحانیون و نمایندگان مجلس برای ساخت سلاح هستهای با هدف جلوگیری از حملات آینده رو به افزایش است.
رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران، سرلشکر محسن رضایی، اوایل ماه جاری در سخنانی که از تلویزیون پخش شد، گفت ایران هیچ برنامهای برای تغییر دکترین هستهای خود و تبدیل برنامه هستهایاش به برنامه تسلیحاتی ندارد.
مقامهای غربی از هفتههای نخست جنگ گفتهاند که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران بیش از گذشته کنترل اوضاع را در دست گرفته است.
اگر ایران حملات خود را از سر بگیرد، ممکن است ترامپ را ناچار به واکنش کند.
ایالات متحده و اسرائیل اطلاعاتی به دست آوردهاند که نشان میدهد مقامهای ایرانی درباره احتمال استفاده از سلاحهای شیمیایی یا انجام حملات نامتعارف دیگر ابراز آمادگی کردهاند. با این حال، برخی مقامهای آمریکایی درباره صحت و اعتبار این اطلاعات ابراز تردید کردهاند.
تهران روز سهشنبه این ادعاها را رد کرد و آن را در جهت توجیه ازسرگیری جنگ توصیف نمود.
یکی از اصلیترین موانع در مذاکرات، بازگشایی تنگه هرمز است.
مقامهای فعلی و پیشین آمریکا گفتهاند ایران پیش از آنکه اجازه عبور کشتیها از تنگه را صادر کند، خواستار کاهش تحریمها و دریافت پرداختهایی از کشورهای عربی است.
در مقابل، ایالات متحده اصرار دارد که ایران پیش از آزادسازی هرگونه دارایی مسدودشده یا لغو تحریمها، حملات خود به کشتیها را متوقف کند.
ترتیب و توالی اجرای مفاد هرگونه توافق دیپلماتیک، دورهای قبلی مذاکرات را به شکست کشانده است و مقامها میگویند این مسئله ممکن است بار دیگر نیز به شکست مذاکرات منجر شود؛ بهویژه اکنون که مذاکرهکنندگان ایرانی بر مواضع خود پافشاری میکنند و معتقدند با ترامپی روبهرو هستند که موقعیتش تضعیف شده است.
نتایج انتخابات میاندورهای به موضوعی داغ در برنامههای گفتوگوی سیاسی تلویزیون ایران و همچنین روزنامههای این کشور تبدیل شده است.
یکی از تیترها چنین بود: «آغاز سقوط». تیتر دیگری نیز این عبارت را انتخاب کرده بود: «هشداری تاریخی».
مقامهای ایرانی گفتهاند اظهارات ونس پس از انتخابات، که در آن جنگ را عامل شکست حزب جمهوریخواه در انتخابات دانست، نشاندهنده وجود شکافهای عمیق در کاخ سفید بوده است.
پیمان صالحی، تحلیلگر سیاسی در تهران که به دولت ایران نزدیک است، در مصاحبهای تلفنی گفت: ایران تصور میکند ترامپ از سوی رأیدهندگان و حزب خودش تحت فشار قرار دارد تا به جنگ با ایران پایان دهد.
وی افزود: بنابراین، ایرانیها قرار نیست عقبنشینی کنند. آنها اکنون جسورتر شدهاند و اعتمادبهنفس بسیار زیادی پیدا کردهاند./شفقنا