بازی باخت-باخت ترامپ در تنگه هرمز

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا به تازگی در پیامی در شبکههای اجتماعی تلاش کرد با ادعای بیرغبتی به توافق با ایران، چنین وانمود کند که «از آن روزها مدتها گذشته است و ما پولهای آنها را داریم، صدها میلیارد دلار و تنگه آنها را هم در اختیار داریم».
ایران با وجود فشارهای اقتصادی، همچنان بر مواضع و شروط خود برای پایان دادن به جنگ پای میفشارد و در پی راهکارهایی برای خنثیسازی پیامدهای محاصره است
این موضعگیری، تفاوتی آشکار با رویکردهای پشت پردهای دارد که دولت ترامپ ظاهراً در مسیر دیپلماسی و مذاکره دنبال میکند. ترامپ امروز خود را در مخمصه سیاسی پیچیدهای میبیند؛ بهویژه پس از شکست سنگین حزب جمهوری خواه در انتخابات میاندورهای و از دست دادن اکثریت در مجلس نمایندگان و سنا. وی نه توانایی ازسرگیری آسان جنگ دارد، چرا که پیامدهای شکستهای سیاسی، نظامی و اقتصادیاش را بیشتر میکند و نه آماده است تا بهطور آشکار از این رویارویی عقبنشینی کند. وی ترجیح میدهد دستنگاه دارد، به این امید که تحولی رخ دهد تا شاید بتواند شرایط توافق را به نفع خود تغییر دهد و آبروی ازدسترفته اش را حفظ کند.
اما آمریکا و جهان تا چه زمانی میتوانند بار پیامدهای بیثباتی را در منطقه به دوش بکشند و آیا بهبود صادرات نفت خلیج فارس و کاهش نسبی قیمتهای جهانی به ترامپ اجازه میدهد که این انتظار فرساینده را طولانیتر کند؟
محاصره پرهزینه
سیاست فشار اقتصادی ترامپ بر پایه اعمال محاصره دریایی ایران بنا شده است؛ اقدامی که طبق محاسبات دولت آمریکا باید به مرور زمان تهران را تضعیف کند، نارضایتی عمومی را افزایش دهد و چهبسا گرایشهای تجزیهطلبانه را تحریک کند. در مقابل، نیروی دریایی آمریکا تلاش میکند با حفظ امنیت کشتیهای تجاری و گشودن مسیرهای عبور از تنگه هرمز، اجازه دهد نفت خلیج فارس به بازارهای جهانی سرازیر و بخش عمدهای از صادرات نفتی پیش از جنگ بازیابی شود.
با وجود این، شواهد نشان میدهد نتیجه میدانی الزاماً مطابق میل واشنگتن پیش نمیرود. ایران با وجود فشارهای اقتصادی، همچنان بر مواضع و شروط خود برای پایان دادن به جنگ پای میفشارد و در پی راهکارهایی برای خنثیسازی پیامدهای محاصره است تا فشار بر اقتصاد و مردم را کاهش دهد. تهران همچنین تأکید کرده است به وضعیت فرسایشی کنونی یعنی «نه جنگ، نه صلح» پایان خواهد داد.
این موضوع از خطرات و خساراتی که متوجه تهران است نمیکاهد؛ اما وقتی خسارتهای اقتصادی با اهداف واشنگتن مقایسه میشود، این پرسش به وجود می آید سود فشار چقدر است و آیا هزینههای آن برای طرف آمریکایی با نتیجه به دست آمده تناسب دارد یا خیر. جنگها تنها با خسارت به طرف مقابل سنجیده نمیشوند، بلکه به توانایی هر طرف در تبدیل آن خسارتها به دستاوردهای سیاسی و راهبردی وابستهاند.
دو مأموریت سنگین و بی حاصل
در این میان واشنگتن درگیر دو مأموریت نظامی همزمان شده است که هزینههای روزافزونی دارد، بدون اینکه افق زمانی روشنی داشته باشد:
1. ناوگان نظامی آمریکا باید محاصره بنادر دریایی را اجرا کند و مانع حرکت نفتکشهای ایرانی به سوی بازارهای هدف، بهویژه در جنوب شرقی آسیا شود.
2. حفظ امنیت کشتیهای تجاری حامل نفت خلیج فارس و پشتیبانی آنها به هنگام عبور از تنگه هرمز.
پرسش اینجاست آمریکا تا چه زمانی میتواند این دو مأموریت را ادامه دهد؟ چه کسی هزینههای محاصره، محافظت از کشتیها و هزینههای هنگفت پشتیبانی و استقرار دائم نظامی را تقبل خواهد کرد؟
مسیر سیاسی و مذاکره، واقعبینانهترین گزینه برای پایان دادن به این رویارویی به نظر میآید
شاید آمریکا در این مقطع آماده باشد برای زیرفشار گذاشتن ایران جهت پذیرش فرمول دلخواه خود، این بار سنگین را به دوش بکشد؛ اما با گذشت زمان، این مأموریت دشوارتر میشود؛ زیرا منابع نظامی و لجستیکی را فرسوده می کند و هزینههای روزانه را افزایش میدهد، بدون اینکه قیمت نفت را به میزان پیش از جنگ تحمیلی علیه کشورمان بازگرداند. حضور ناوهای جنگی در خلیج فارس، خطرات امنیتی را از بین نمیبرد، بلکه ناوبری را نسبت به هرگونه تنش نظامی حساستر میکند؛ موضوعی که هزینههای حملونقل و بیمه را بالا نگه داشته است و مانع ثبات واقعی بازارها میشود.
افزون بر این، تسلط دموکراتها بر کنگره، نظارت سیاسی و مالی سختگیرانهتری بر هزینههای نظامی اعمال خواهد کرد. دولت ترامپ برای تصویب بودجههای نظامی تکمیلی جهت پشتیبانی از عملیاتهای درازمدت با چالش جدی روبهرو خواهد شد؛ موضوعی که استقرار دریایی آمریکا را پرهزینهتر و پیچیدهتر میکند.
راهی جز تسلیم مقابل ترامپ وجود ندارد
از این رو، مسیر سیاسی و مذاکره، واقعبینانهترین گزینه برای پایان دادن به این رویارویی به نظر میآید. واشنگتن گزینه نظامی و تحریم را آزموده، اما نشانهها نشان می دهند این راه پرهزینه، زمانبر و بیحاصل است و تبعات منفی آن کل اقتصاد جهان را دربر میگیرد.
حتی با افزایش صادرات نفت خلیج فارس به وسیله خطوط لوله جایگزین (عربستان و امارات) یا تدابیر دریایی دور از تنگه هرمز، ثبات به بازارهای جهانی بازنگشته است. دلیل آن واضح است؛ خطرات ژئوپلیتیک همچنان باقی مانده اند. خطر مینگذاری، حمله به کشتیها یا اختلال مجدد در ناوبری، باعث شده است حق بیمه و هزینههای لجستیکی بالا بماند و بازارهای انرژی به آرامش نرسند.
اظهارات اخیر ترامپ بیشتر در چارچوب جنگ روانی و فشار دیپلماتیک قابل تحلیل است و به معنای کنار گذاشتن قطعی گزینه مذاکره نیست. در مقابل، تهران نیز علاوه بر آگاهی از حجم فشارها، با احتیاط کامل گام برمیدارد، زیرا اعتماد به طرف آمریکایی ندارد.
تصاویر منتشرشده از درون یکی از شهرهای موشکی ایران، پیام روشنی به واشنگتن مخابره کرد: تهران قصد ندارد برگه برنده قدرت خود را واگذار کند و همچنان ابزارهای بازدارندگیاش را حفظ کرده است.