چرا نرخ ارز در هفته های اخیر صعودی شد؟

به گزارش راهبرد معاصر؛ یکی از مشکلات ساختاری اقتصاد ایران را می توان به مدیریت نرخ ارز و تامین هزینه های بودجه ای کشور که از قضا دولت متولی آن است ارتباط داد و عنوان نمود که همه موارد یاد شده وابسته به تصمیمات دولت است. دولت در همه شرایط بخصوص در شرایط بحرانی اقتصاد خود را موظف به تامین نیازهای ضروری مردم می داند.

افزایش نرخ ارز در چند ماهه اخیر ناشی از عوامل متفاوتی است که نقش سیاست های دولت را در آن نمی توان نادیده گرفت؛ هر چند موضوعات سیاسی همچون خروج آمریکا از برجام و عدم پایبندی به تعهدات توافق نامه برجام نیز توانست جو روانی بازار ارز را ملتهب تر کند تا اینکه در نهایت خروجی وعده های سران اروپایی به ایران در ثبت شرکتی به نام اینستکس که موظف به تامین دارو و غذا در برابر نفت برای ایران است شد.

اگر بخواهیم به صورت تیتر وار عوامل دخیل در افزایش نرخ ارز را مطرح کنیم باید از 6 عامل نام ببریم:

• افزایش تقاضای ارز به موجب مصوبه آزاد سازی اتومبیل های موجود در مناطق آزاد؛
• افزایش تقاضای ارز به موجب مصوبه مجوز واردات ۱۰۰ قلم کالا توسط مرزنشینان؛
• ورود نقدینگی به بازار با کاهش سود سپرده‌های بانکی؛
• تقاضاهای ارز برای سفرهای خارجی پایان سال؛
• تقاضای ارز برای واردات کالاهای مورد نیاز مردم برای شب عید؛
• تقاضای کاذب ارز به دلیل فضای روانی.

در فضای روانی و انتظاراتی جامعه تحمیل یک باره پاره کردن برجام به اقتصاد ایران و اختصاص شرکت ناکارآمدی که قادر به تبادل تجارت و ارز آوری برای ایران نیست همه و همه  در کنار سیاست های غلط دولت و عدم مدیریت و نظارت بانک مرکزی منجر به افزایش نرخ ارز شده است؛ جو روانی پایان سال و ملاحظات سیاسی وابسته به الحاق به کنوانسیون های خارجی نیز در افزایش نرخ ارز تاثیر گذار بود بنحوی که هفته گذشته نرخ  ارز تا 700 تومان در روز افزایش داشت.

در حوزه روانی و با شکل گیری انتظارات اقتصادی، قطعا شاهد افزایش تقاضا در عرصه های سفته بازی هستیم، لذا در چنین شرایطی دولت نیز به دنبال تامین هزینه های ریالی خود از محل درآمدهای ناشی از فروش ارز با قیمت بالاتر است که منجر به ایجاد مشکلات و تبعاتی بر تجارت، اقتصاد، واردات و معیشت مردم شده است. اگر بتوان با راهکاری اقتصاد را به گونه ای تنظیم کرد و سامان داد که بودجه دولت و اصلا خود دولت وابسته به منابع ارزی نباشد؛ موضوعی که چهل سال است گریبان گیر دولت های ماست، آن زمان اقتصاد ارزی نخواهد بود و  لذا اقتصاد، پول ملی و معیشت مردم نجات خواهند یافت، این در حالی است که اقتصاد کشور اتفاقا ارزی نیست، بلکه دولت و درآمدهای دولت ارزی است.

اگر شرایطی فراهم شود که ارز آوری دولت در راستای تامین هزینه های بودجه به شکلی تامین شود قدم بزرگی برای ثبات اقتصاد ایران و بخش های بزرگی از اقتصاد که عملا ناشی از تحولات نرخ ارزی است و بر زندگی مردم و تولید و کسب و کار نتیجه سوء می گذارد برداشته شده است، در غیر این صورت افزایش نرخ ارز هرزگاهی منجر به افزایش تورم و بی ثباتی بیش از پیش اقتصاد کشور خواهد شد.

قطعا نرخ ارز در ایران برای دولت، مردم و فضای عمومی یک شاخص و متغیر به شمار می رود، یعنی نرخ های کالاها و خدمات به نوعی وابسته به کاهش یا افزایش نرخ ارز است هر چند که کاهش نرخ ارز در کاهش قیمت ها در کوتاه مدت تاثیر چندانی ندارد. بنابراین چه بخواهیم، چه نخواهیم یک متغیر اقتصادی است که این متغیر اقتصادی به سرعت بر روی تعیین ارزش پول ملی تاثیر گذار است و با وقفه ای کوتاه بر سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات تاثیر می گذارد. زمانی که دولت نرخ ارز را تغییر می دهد خود واقف به تاثیر گذاری نامطلوب آن بر ارزش پول ملی و فقیر تر شدن عده کثیری از مردم جامعه و باز شدن دست سفته بازان و ثروتمند شدن عده قلیلی از برخوردان رانتی و دولتی است.

بهره سخن

با توجه به تمام مولفه های ناشی از افزایش نرخ ارز ضمن اینکه اثر کلی آن بر اقتصاد تبعات نامبارکی به دنبال دارد اثر جزیی و اثراتی که روی اقتصاد می گذارد از طریق تامین مواد اولیه کارخانه ها و بخش عرضه اقتصاد و واردات کالاهای وارداتی  منجر به پرداخت ریال بیشتری می شود. وارد کننده برای اینکه همان کالایی که تا دیروز با قیمت قبلی وارد می کرد به کشور وارد کند باید ریال بیشتری پرداخت کند؛ لذا این موضوع منجر به افزاش سطح عمومی قیمت ها می شود. سوالی که در ماه های گذشته اذهان عمومی را متوجه خود کرده بود که چرا با کاهش ارز 19 هزار تومانی به 12 هزار تومان قیمت ها کاهش نیافت؟ قطعا چسبندگی قیمت ها در اقتصاد را در پاسخ به این مطالبه عمومی نمی توان نادیده گرفت. از سوی دیگر بنک دار یا فروشنده ای که کالایی را با نرخ بالای دلار خریده در صورت کاهش قیمت ارز به هیچ وجه آن را به قیمت پایین تر به فروش نمی رساند چرا که ضرر می کند، لذا با همان قیمت بالا به مشتری عرضه می کند.

از سوی دیگر افزایش دائمی نرخ ارز منجر به ایجاد آمادگی در جامعه شده است. بنحوی که با افزایش قیمت ها سطح کشش و تقاضای مردم برای خرید کالا افزایش می یابد لذا فروشندگان با توجه به نیاز و تقاضای جامعه رغبتی برای کاهش قیمت ها از خود نشان نمی دهند و کالای خود را  با همان نرخ بالای ارز به فروش می رسانند. متاسفانه افزایش نرخ ارز انتظارات قیمتی و تورمی را در مردم افزایش داده است بگونه ای که با افزایش قیمت ها مردم برای خرید بیشتر که ناشی از نگرانی افزایش قیمت در روزهای آتی است به فروشگاه ها هجوم می برند. چنین رفتارهایی در کنار موارد تعمدی یا غیر تعمدی بانک مرکزی و سیاست های دولت متاسفانه عواملی است که در افزایش نرخ ارز بسیار تاثیر گذار است و اثرات نامطلوبی بر اقتصاد کشور وارد کرده که تبعات آن در ماه های آینده اثرات منفی خود را به جامعه نشان خواهند داد.