سدسازی های افغانستان و مسئله حق آبه ایران از هیرمند-راهبرد معاصر
استوری مهدی طارمی برای پیروزی فولاد خوزستان+عکس در ایام روزه‌داری برای پیشگیری از تشنگی چه کنیم؟ اظهارات جدید وزیر اقتصاد درباره بورس اعلام قیمت زولبیا و بامیه ویژه ماه رمضان ایراد مجمع تشخیص به قانون انتخابات ریاست جمهوری انتخابات ریاست جمهوری 1400/ جدول زمان‌بندی انتخابات ریاست جمهوری+ جزئیات وزیر دفاع آمریکا: دولت بایدن به حمایت از امنیت اسرائیل متعهد است وزیر بهداشت: نقشه کرونا در کشور قرمزتر و سیاه می شود تحلیل بورس امروز ۲۲ فروردین / در بورس چه اتفاقی افتاده است؟ فیلم| میترا حجار: من و آقای شهاب حسینی با هم همزاد هستیم! جدیدترین قیمت طلا، سکه، دلار و ارز امروز ۲۲ فروردین ۱۴۰۰ اعلام قیمت فروش آش و حلیم رمضان ۱۴۰۰ آخرین وضعیت و آمار کرونا در ایران امروز یکشنبه ۲۲ فروردین ۱۴۰۰/ فوت ۲۵۸ بیمار کرونایی در شبانه روز گذشته راستی‌آزمایی لغو تحریم‌ها حداقل 3 تا 6 ماه زمان می‌برد تصویری از زنده یاد مهرداد میناوند و پسرش اعلام اسامی پذیرفته شدگان آزمون استخدامی آموزش و پرورش+ جزئیات و لینک اسامی صندوق سرمایه گذاری مشترک بانک مسکن چیست؟ عکس| مهران غفوریان بعد از کاهش وزن در کنار همسر و فرزندش افشاگری هندی‌ها علیه ادعای پرسپولیس عکس| استوری کنایه آمیز آناهیتا همتی به توصیه مسئولان واعظی: به دنبال آزادی زندانیان ایرانی در آمریکا هستیم روحانی: سعی ما برداشتن موانع رشد بازار سرمایه است چگونه «انقلابیِ مثبت» باشیم؟ اعلام فهرست جدید کالاهای ممنوعه و آسیب‌رسان به سلامت از زبان وزیر بهداشت + جزئیات جهانگیری بر سر دو راهی کاندیدا شدن یا نشدن/ عارف برای ۱۴۰۰ می‌آید ادرس سایت ثبت نام کارت شناسایی فرهنگیان اگر رئیسی وارد میدان انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۰ شود؛ سید حسن خمینی هم می‌آید حسن خمینی تجربه اجرایی ندارد/ اقبال حزب ندا به ظریف یا خرازی نیکزاد: کسی که مجوز سفرها در عید را داد باید امروز پاسخگو باشد کلاب هاوس هک شد/ افشای اطلاعات شخصی ۱.۳ میلیون کاربر قیمت دلار و ارز امروز یکشنبه ۲۲ فروردین ۱۴۰۰ مانور تازه آمریکا با مهره‌های عربی در لبنان خبر مهم شورای رقابت برای خریداران خودرو آخرین وضعیت بورس امروز ۲۲ فروردین ۱۴۰۰ هشدار وقوع سیلاب‌های ناگهانی صالحی: سالنی برای مونتاژ سانتریفیوژ بر پا کرده‌ایم/ سانتریفیوژ یکی از ابزارهای مورد نیاز در تهیه واکسن کرونا است طرح جدید مجلس برای سقط جنین + جزئیات حذف ۴صفر از پول ملی در ایستگاه آخر شکایت نمایندگان مجلس از روحانی به قوه قضائیه ارسال شد آمار جدید کرونا در جهان امروز ۲۲ فروردین ۱۴۰۰ چه کسانی مشمول کارت اعتباری سهام عدالت نمی‌شوند؟ + شرایط صدور کارت اعتباری سهام عدالت سفیر فرانسه نباید در امور داخلی ایران دخالت کند نخست وزیر کره جنوبی عازم تهران شد تله جدید آمریکا برای دولت روحانی با اسم رمز «راستی‌آزمایی چندساعته» اولیانوف: سیاست «فشار حداکثری» به پیشرفت برنامه هسته‌ای ایران منجر شد آخرین اخبار از واریز بخش دوم سود سهام عدالت+ جزئیات جزییات فرمول جدید محاسبه حقوق بازنشستگان در ۱۴۰۰/ حذف فیش‌ها از سایت+ آخرین اخبار از همسان سازی حقوق بازنشستگان اعلام زمان تحویل اولین مسکن ملی+ جزئیات/ سقف جدید اجاره مسکن در ۱۴۰۰ وقوع حادثه‌ در بخشی از شبکه توزیع برق تاسیسات نطنز عراقچی: اگر آمریکا همه تحریم ها را لغو کند ما نیز به تعهدات عمل می کنیم خبر مهم نوبخت درباره حقوق بازنشستگان ۱۴۰۰ و همسان سازی حقوق لوح| امیر جهاد با نفس خبر خوش برای کنکوری هایی که می خواهند معلم شوند استخدام ۳۰ هزار معلم غیر رسمی+ جزئیات رتبه بندی معلمان در ۱۴۰۰ سفر عالی‌ترین مقام نظامی رژیم صهیونیستی به آمریکا برای رایزنی درباره ایران وزیر خارجه آلمان: برای حل برجام، همه طرف‌ها باید آماده سازش باشند رئیس‌جمهور: همه فعالیت‌های هسته‌ای ما برای مصارف غیر نظامی است/ عهد ما با جهان NPT بود قالیباف: باید به خواسته‌های مردم پاسخ های دقیق، به موقع و صریح بدهیم شیب بسیار تند کرونا در ۱۲ استان+ جزئیات محدودیت های کرونایی و رنگبندی جدید سناتور آمریکایی: برجام پایه‌ای برای گرفتن امتیازات دیگر از ایران است صالحی: ضمن پایبندی به قوانین بین‌المللی و تعامل با جهان درصددیم بر دستاوردهای هسته‌ای بیافزاییم آمریکا قصد دارد برخی تحریم‌ها علیه ایران را لغو نکند درخواست برخورد قضایی با رئیس‌جمهور به‌دلیل عملکرد ناصواب منجر به موج سهمگین کرونا سفر سرزده رئیس قوه قضائیه به بهارستان روحانی: اولین علت موج چهارم کرونا ورود ویروس انگلیسی از کشور عراق بوده است خطیب زاده: دولت بایدن بیشتر به سیاست‌های شکست خورده ترامپ متعهد است اینفوگرافیک | حرف قطعی بارش باران در بیشتر مناطق کشور تلاش برای آزادسازی کشتی توقیف شده ایرانی در آبهای اندونزی ادامه دارد فعالیت کدام مشاغل از امروز ممنوع است؟ اعلام نحوه فعالیت بانک‌های دولتی و نیمه دولتی در شرایط کرونایی+ جزئیات چگونه ناخواسته در «کلاب هاوس» مجرم نشویم؟ سونامی کرونا؛ رکوردشکنی بی‌سابقه افزایش ناگهانی آمار بستری های کرونا وضعیت راه ‌های کشور ۲۰ فروردین/ کاهش ۵.۸ درصدی تردد در محور‌های برون شهری کاریکاتور| افتضاح آوران داریوش فرهنگ: «گاندو» مسیر جدیدی در سریال‌سازی ایجاد کرد فیلم| چرا وضعیت مرغ این روز‌ها خراب شده است؟ واعظی: هیئتی‌ها از ستاد کرونا گله‌مندند لوح| توصیه رهبر انقلاب درباره مدیریت فضای مجازی حقایقی تازه از مرگ ناگهانی عسل بدیعی نماهنگ | پیامی دارم رونمایی از پوستر «مردم معمولی» رامبد جوان+ جزئیات نماهنگ | نیاز بشریت به منجی وقتی که «نون خ» رکورد «پایتخت» را شکست فیلم و سریال‌های تلویزیون امروز ۷ فروردین ۱۴۰۰ حدیث روز/ قلب اهل بیت (ع) تسلیم اراده الهی شخصیت واقعی جاسوس تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در سریال گاندو کیست؟ نماهنگ| «منو بشناس» فیلم| سکانس توقیف نفتکش انگلیسی در گاندو ۲ گاندو ۲ با فشار دولت سانسور شد!/ واکنش بازیگر گاندو به ماجرای امشب اینفوگرافیک | معیشت مردم چگونه بهتر می‌شود؟ فیلم| ورود گاندو به پرونده جاسوسی در تیم مذاکره کننده حدیث روز/ سیره و اخلاق پیامبر (ص) در کلام امیرالمومنین (ع) فیلم‌های سینمایی امروز تلویزیون ساعت پخش سریال های نوروزی قمر بنی هاشم (ع) از منظر اهل بیت (ع) فیلم| مولودی آب زنید راه را محمود کریمی تمام حاشیه‌های سریال «پایتخت»/ از سانسور تا توبیخ کاریکاتور | روحانی: سفره مردم خط قرمز دولت است رهبرانقلاب: شعبان؛ فصل مناجات با خدا عکس/ آیا می‌توان FATF را مشروط پذیرفت؟ تبیین راه مقابله با دشمنان و محافظت از مومنان از رهبر انقلاب؛ تواصی به صبر و بصیرت سارا بهرامی مهمان این هفته برنامه همرفیق+عکس تأیید هک اطلاعات ۱۵ هزار کاربر آمریکایی ۱۴.۵ میلیون آمریکایی به اینترنت ثابت دسترسی ندارند درخواست ترامپ از ایالت‌های آمریکا درباره غول‌های فناوری افزایش ظرفیت لایو اینستاگرام وقتی عربستان ثروتمند و نفت‌خیز هم از اینفلوئنسرها مالیات می‌گیرد همسریابی در فضای مجازی و کلاهبرداری از مردم اقوام ایرانی «اقلیت» نیستند آذری جهرمی کدام حقیقت‌ها‌ را از مردم پنهان کرد؟+ فیلم تیم واکنش سریع پلیس فتا مانع از برداشت غیرمجاز ۸۵۰ میلیون تومان شد جریمه ۹۲ میلیون دلاری تیک تاک برای نقض حریم خصوصی در آمریکا تقسیم وظیفه برای بومی‌سازی تجهیزات شبکه ملی اطلاعات توییتر ۲۳۸ اکانت ایرانی را حذف کرد+ علت عکس‌های کودکان‌تان را بدون اجازه آنها منتشر نکنید تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیشه کریستال تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت آرد و گندم تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دامپروری و دام گوشتی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت دانه های روغنی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت شیرینی و شکلات تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت فرش تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت نساجی تیزر برنامه تلویزیونی منهای نفت با موضوع صنعت چوب و مبلمان شکست استثناگرایی آمریکایی در عصر ترامپ به سمت دنیای پس از دلار پیش می رویم؟ خروج ترامپ از برجام؛ فشار حداکثری و نتایج حداقلی وضعیت نتایج انتخابات آستانه اشرفیه پس از درگذشت رمضانی دستک زمان تبلیغات انتخابات مجلس 98 آیا عراق می تواند از نیروهای امریکایی خالی شود؟ ائتلاف سازی به سبک امام موسی صدر مرگ ابوبکر البغدادی؛ کشته شدن سرکرده داعش چه پیامدی دارد؟ بازوهای نیابتی ایران در منطقه قدرتمندتر از همیشه درس‌های جنگ یمن برای اسرائیل وحدت میان جریان های سیاسی ایران در سایه سیاست فشار حداکثری آمریکا دولت پنهان در لبنان شکست سیاست فشار حداکثری ترامپ در قبال ایران/درهای مذاکره با ایران باز است طرح صهیونیست ها برای اشغال دره اردن رویای چین در هفتاد سالگی؛ خیلی دور، خیلی نزدیک سبک مبارزه تشکیلات خودگردان و اتحادیه اروپا برای حفظ کرانه باختری طرحی برای ایجاد یک سازه امنیتی در خاورمیانه تاریخ سری فشار اسرائیل برای حمله به ایران بررسی صنعت انیمیشن در منهای نفت/ ژاپن چگونه صنعت انیمیشن جهان را قبضه کرد؟ + فیلم منهای نفت: درآمد 16 هزار بشکه نفت تنها در یک سوله پرورش ماهی بررسی صنعت پرورش ماهی در مستند منهای نفت + تیزر بررسی صنعت لبنیات در مستند منهای نفت/ اشتغال یک میلیون نفری شیر و لبنیات منهای نفت: درآمد یک میلیارد دلاری پسته ایران/ هیچ کشوری توان تولید پسته مرغوب ایران را ندارد همه ابعاد تحریم؛ فرصت‌ها و تهدیدها تحریم‌ها به مبادلات ما با شرکت‌های کوچک اروپایی آسیبی نمی‌زند/ نرخ کنونی دلار بالاتر از نرخ واقعی آن است
پیرامون تبعات احداث سدکمال خان افغانستان

سدسازی های افغانستان و مسئله حق آبه ایران از هیرمند

فارغ از حق آب کشاورزی و معیشتی، تالاب هامون نیازمند حق آب زیست‌محیطی از هیرمند برای ادامه حیات است. تالاب هامون به‌منزله میراث مشترک بشری، بر اساس اصول عرفی حقوق بین‌الملل محیط‌زیست حقی انکارناپذیر از رودخانه هیرمند دارد لذا می‌بایست تا دیر نشده، موضوع حق آبه هامون نیز طبق قواعد حقوق بین‌المللی زیست‌محیطی و با مراجعه به قواعد بین‌المللی مربوطه ازجمله کنوانسیون حفاظت از تالاب‌ها (کنوانسیون رامسر)، حل‌وفصل گردد.
جاوید منتظران؛ کارشناس حقوق بین‌الملل
تاریخ انتشار: ۱۱:۰۸ - ۱۲ فروردين ۱۴۰۰ - 2021 April 01
کد خبر: ۸۲۲۸۳

سدسازی های افغانستان و مسئله حق آبه ایران از هیرمند

 

به گزارش راهبرد معاصر؛ چندی پیش سد کمال خان افغانستان در مسیر رودخانه «هیرمند» با حضور محمد اشرف غنی رئیس‌جمهوری این کشور افتتاح گردید.

 

سدی که در ۱۸ کیلومتری جنوب شهر زرنج واقع در ولایت نیمروز و بر مسیر رود هیرمندی ساخته‌شده که از کوه‌های هندوکش افغانستان سرچشمه می‌گیرد و نهایتاً به دریاچه هامون، دریاچه‌ای مشترک میان افغانستان و ایران می‌ریزد. سدی که قرار است بیش از ۱۸۴ هزار هکتار از اراضی افغانستان را آبیاری و بیش از ۹ مگاوات برق تولید نماید و ظرفیت ذخیره‌سازی آب آن نیز ۵۲ میلیون مترمکعب آب، اعلام‌شده است. اشرف غنی، رئیس‌جمهوری افغانستان در مراسم افتتاح این سد، در اظهارنظری عجیب بیان داشت که کشورش دیگر آب را رایگان به ایران نمی‌دهد، بلکه باافتخار آن را در مقابل دریافت نفت به ایران می‌فروشد!

 

 این اظهارنظر رئیس‌جمهور افغانستان با واکنش سعید خطیب زاده، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران مواجه شد که اشعار داشت: رودخانه هیرمند دارای رژیم حقوقی تعریف‌شده‌ای بر اساس قراردادی که در سال ۱۳۵۱ بین دو کشور به امضاء رسیده، بوده و حق آبه ایران کاملاً مشخص است.

 

نکته اینجاست که اظهارات اشرف غنی در حالی صورت گرفت که برخلاف معاهده موجود در خصوص رود هیرمند، افغانستان ایران را از حقابه مقرر در آب رود هیرمند محروم کرده است و موضوع حقابه ایران به محل اختلاف دو کشور تبدیل‌شده است. ایران همواره نگران این بوده که احداث سد کمال خان روند سرازیر شدن آب هیرمند، یکی از تأمین‌کننده‌های اصلی آب دریاچه هامون را مختل کند و سومین دریاچه بزرگ ایران بعد از خزر و ارومیه به‌مرور کاملاً خشک شود؛ رخدادی که تاکنون تبعات اقتصادی و زیست‌محیطی آشکاری داشته و خواهد داشت که نگرانی‌های زیادی را برای فعالان حقوق بشری و زیست‌محیطی به همراه داشته است.

 

نظام حقوقی رودخانه هیرمند

هيرمند از حساس‌ترین رودخانه‌های مرزي ايران است كه از رشته‌کوه‌های هندوكش و بلندی‌های بابايغما در 40 كيلومتري غرب كابل سرچشمه می‌گیرد و از جنوب غربی كابل پس از پيوستن به رودخانه ديگري به نام ارغنداب، وارد دشت مارگو می‌شود و در ادامه در بند كوهك در 36 كيلومتري جنوب شرق زابل وارد خاك ايران (مرز دو كشور) و از اين نقطه به دوشاخه سيستان و پريان تقسيم می‌شود كه شعبه سيستان به خاك ايران می‌آید.

 

این رودخانه هيرمند در رديف 10 رودخانه بزرگ و بااهميت قاره آسياست و بالطبع براي ايران نیز اهميت بسياري دارد چراکه هيرمند رگ زندگي و حیات منطقه سيستان است و حيات اين استان با اين رود ارتباط مستقيم دارد.

 

در این میان معاهده ميان ايران و افغانستان در سال 1351، نظام حقوقي حاكم بر رودخانه هيرمند را مشخص كرده است. البته پیش‌تر در سال ۱۲۴۹ طبق حکمیت گلدشمیت درباره تقسیم آب رودخانه هیرمند چنین حکم شده بود که: «به‌هیچ‌وجه نباید عملیاتی بین دو دولت صورت گیرد که به مقدار آبی که برای مشروب کردن سواحل رودخانه هیرمند لازم است، آسیب وارد شود.»، اما بعدازاین تاریخ در سال‌های ۱۲۸۳، ۱۳۱۷ و ۱۳۲۶ هم قرارداد‌هایی برای تعیین حقا به منعقد شد تا اینکه نهایتاً آخرین قرارداد بین‌المللی در این زمینه به‌قرار داد سال ۱۳۵۱ برمی‌گردد. قراردادی که شامل ١٢ ماده است و بر اساس آن حقابه ایران از رودخانه هیرمند، ٢٦ مترمکعب بر ثانیه و حدود ٨5٠ میلیون مترمکعب در سال تعیین‌شده است.

 

مشخص نشدن حق آبه هامون از هیرمند

موضوع حق آیه زیست‌محیطی و قوانین مربوط به آن از مباحث جدید است که دو دهه‌ی اخیر در برخی قوانین ملی و بین‌المللی مربوط به مدیریت آب واردشده است.

حق آبه زیست‌محیطی معرف میزان جریان آبی است که در یک رودخانه، تالاب یا یک حوزه ساحلی وجود داشته باشد تا بتواند تمامیت بهره‌وری و درنهایت بقای اکوسیستم آن را تضمین نماید

نظام حق زیست‌محیطی دربرگیرنده‌ی میزان رهاسازی آب از حیث مقدار و دفعات و زمان‌بندی لازم به‌منظور تعیین سلامت سیستم حوزه‌ی آبریز از دیدگاه اجتماعی و اقتصادی و زیست‌محیطی است.

 

مرتبط‌ترین قوانین بین‌المللی دراین خصوص را می‌توان در قطعنامه‌ی کنوانسیون حفاظت از تالاب‌ها (کنوانسیون رامسر) در سال 1971 که نخستین معاهده نوین بین‌المللی بین دولت‌ها باهدف حفاظت از منابع طبیعی و جلوگیری از تخریب جهانی تالاب‌ها و حفاظت از تالاب‌های باقی‌مانده از طریق استفاده معقول از این منابع طبیعی است. کمیسیون جهانی سدها و قطعنامه‌های آن نیز یکی دیگر از قواعدی است که در جهت تعیین حقابه منطقی و موردنیاز هر منطقه و زیست‌بوم از حوزه‌ی آبریز آن به وجود آمده است؛ و همچنین کنوانسیون تنوع زیست‌محیطی و نیز اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر که به‌صورت غیرمستقیم به آن پرداخته ازجمله قوانین بین‌المللی است که به این موضوع پرداخته است.

 

همان‌گونه که گفته شد بر اساس قرارداد 1351، حقابه ایران 26 مترمکعب بر ثانیه در نظر گرفته‌شده است که می‌شود هشت‌صد و پنجاه میلیون لیتر که اصلاً پاسخگوی نیازهای سیستان که 2 میلیارد لیتر برآورد شده، نیست بااین‌حال افغان‌ها سیلاب‌های بهاری و آب‌های سطحی ناشی از بارندگی در مناطق نیمروز و هلمند که به تعبیر مردم سیستان دشت مال» گفته می‌شود را نیز در قالب این حجم 850 میلیون مترمکعبی حقابه سالانه محاسبه می‌کنند درحالی‌که این قبیل آب‌ها کنترل ‌ناشدنی و خارج از معاهده است.

 

در این میان، در هیچ جایی از این قرارداد‌ نیز حقابه‌ای برای دریاچه هامون که بین دو کشور ایران و افغانستان مشترک است دیده نشده درحالی‌که رودخانه‌ی هیرمند با دارا بودن 8.5 میلیارد بازدهی آب پس از گذشت 1100 کیلومتر به هامون می‌ریزند و به‌عنوان منبع اصلي آب دریاچه هامون به شمار می‌رود تا جاییکه مقدار آبدهي آن به هامون به‌مراتب بيش از مجموعه رودخانه‌های ديگر است.

 

تبعات سدسازی‌های افغانستان بر روی هیرمند

بدون شک احداث و آبگیری سدهای متعدد توسط افغانستان در مسیر رود هیرمند، منجر به كاهش ورودی آب این رودخانه به دریاچه هامون شده است. اولین اثر این آب‌گیری‌ها، خشک شدن تالاب هامون بوده است. کم آب شدن هیرمند و حذف سیلاب‌هایی که در زبان محلی به آن دشتمال گفته می‌شود و دارای ارزش حیاتی، انسانی و فرهنگی بوده  و به زمین‌های کشاورزی مردمان سیستان، رزق و رونق می‌داد، منجر به خشک شدن هامون و نابودی مناطق کشاورزی و دامداری منطقه سیستان شده است، در سوی مقابل اما افغان‌ها آب جاری در رودخانه هیرمند را پس از ذخیره‌سازی در پشت سدها به زمین‌های کشت خشخاش هدایت می‌کنند و از آبی که می‌تواند زیستگاه شمار بسیار زیادی از حیات‌وحش شود وزندگی هزاران نفر را به زیبایی تبدیل کند، صرف تولید مواد مخدر می‌نمایند.

 

بنابراین با عدم رعایت حقابه رودخانه هیرمند و متعاقب آن خشک شدن همیشگی تالاب هامون که به‌عنوان هفتمين تالاب بین‌المللی جهان و بزرگ‌ترین درياچه آب شيرين كشور است، حجم زیادی از رسوبات به همراه باد به حرکت درآمده و موجب افزایش گردوغبار و آلودگی هوا در منطقه سیستان می‌شود، مسئله‌ای که موجب به خطر افتادن سلامت و امنیت انسانی جنوب شرق کشور و مصداق بازر نقض حقوق بشر مردم این مناطق است.

 

از سوی دیگر، به لحاظ اقتصادی نیز از آنجاکه کشاورزی اصلی‌ترین فعالیت برای حیات مردم در این منطقه بود، بلاشک قطع این جریان و محدودیت منابع آبی برای مصارف کشاورزی، آسیب جدی به مردم بومی منطقه می‌زند و می‌تواند منجر به آسیب‌های محیطی و انسانی شدید، تثبیت فقر و بیکاری برای مردم آن نواحی، ادامه مهاجرت‌های گسترده و نهایتاً تخلیه کامل مناطق مرزی کشور شود. به این دلایل بود که پیش‌تر نیز حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران در همایش بین‌المللی «مقابله با گردوغبار» در سال ۱۳۹۶ که با حضور مقامات عالی‌رتبه افغانستان در تهران برگزارشده بود اظهار داشت که ایران نمی‌تواند در برابر ساخت سد‌هایی همانند کجکی، کمال خان، سلما و سایر سد‌هایی که در افغانستان ساخته می‌شود بی‌تفاوت بماند.

 

راهکارهای حقوقی سیاسی پیش روی ایران

با توجه به آبگیری سد کمال خان توسط افغانستان و اظهارات عجیبی که اشرف غنی رئیس‌جمهور افغانستان در خصوص فروش آب به ایران داشت، اکنون دولت ایران می‌بایست حقوق ایران در بهره‌برداری از رودخانه هیرمند و چگونگی تقسیم و بهره‌برداری از آب هیرمند و نیز میزان حق آبه تالاب هامون را بدون اتلاف وقت و هیچ‌گونه تعارفاتی با طرف افغانستانی، مشخص نماید.

 

البته اگرچه در خشک شدن بستر تالاب بین‌المللی هامون و رودخانه هیرمند مجموعه‌ای از عوامل بین‌المللی و محیطی دخیل بوده اما اقدامات افغانستان نظیر كاهش آب‌های وارداتي به ایران و احداث سد بر روی هیرمند، علاوه بر آسیب‌های زیست‌محیطی و اقتصادی که اشاره گردید، كار را به‌جایی رسانده كه حتی نياز ساكنان منطقه سیستان ایران به آب آشاميدني نیز تأمين نمی‌گردد، لذا برای پیگیری مشکلات پیش‌آمده، سریعاً می‌بایست که مذاکراتی جدی و بدون توقف با طرف افغانستانی صورت پذیرد.

 

در این میان برای حل مشکلات، ابتدا می‌توان نشست‌هایی با مشارکت کارشناسان آب، حقوقی، سیاسی، زیست‌محیطی و مسئولان مرتبط از دو کشور برمبنای توافقنامه 1351 برگزار و مشکلات زیست‌محیطی ایجادشده برای تالاب هامون و منطقه سیستان بررسی گردد. با توجه به اینکه روش‌های حل‌وفصل اختلافات ایران و افغانستان در موضوع رودخانه هیرمند، در ماده نهم معاهده 1351 بین این دو دولت پیش‌بینی‌شده است و بر اساس ماده نهم - در صورت بروز اختلاف در تعبیر یا اجرای (تطبیق) مواد این معاهده طرفین اولاً از طریق مذاکرات دیپلماتیک - ثانیاً از طریق صرف مساعی جمیله مرجع ثالث برای حل اختلاف سعی خواهند کرد و درحالی‌که این دومرتبه به نتیجه نرسد اختلاف مذکور بر اساس مورد مندرج در پروتکل شماره 2 ضمیمه این معاهده به حکمیت محول می‌شود، لذا اگر افغانستان همکاری لازم را درروش های غیرحقوقی حل‌وفصل اختلاف ازجمله مذاکره، میانجیگری و مساعی جمیله صورت نداد، می‌توان به استناد موافق نامه 1351، از این کشور شکایت کرد و موضوع را به داوری بین‌المللی یا دیوان بین‌المللی دادگستری ارجاع داد.

 

از سوی دیگر فارغ از حق آب کشاورزی و معیشتی، تالاب هامون نیازمند حق آب زیست‌محیطی از هیرمند برای ادامه حیات است. تالاب هامون به‌منزله میراث مشترک بشری، بر اساس اصول عرفی حقوق بین‌الملل محیط‌زیست حقی انکارناپذیر از رودخانه هیرمند دارد لذا می‌بایست تا دیر نشده، موضوع حق آبه هامون نیز طبق قواعد حقوق بین‌المللی زیست‌محیطی و با مراجعه به قواعد بین‌المللی مربوطه ازجمله کنوانسیون حفاظت از تالاب‌ها (کنوانسیون رامسر)، حل‌وفصل گردد. براین اساس لازم است که یک معاهده‌ای جامع و اصولی برای تعیین حقابه تالاب بین‌المللی هامون منعقد گردد تا از نابودی اکوسیستم منحصربه‌فرد این تالاب که در لیست قرمز تالاب‌های کنوانسیون رامسر قرارگرفته جلوگیری به عمل آید.

 

بازتعریف هیرمند به‌عنوان رودخانه‌ی بین‌المللی و تحریک افکار عمومی جهانی نسبت به تأثیرات غیرقابل‌بازگشت نابودی هامون به‌عنوان سرمایه زیست‌محیطی بشری بر چرخه‌های زیست‌محیطی و انسانی منطقه با توجه به جایگاه بین‌المللی تالاب هامون، از دیگر راهبردهایی خواهد بود که می‌تواند در حل مشکلات پیش‌آمده، یاری بخش باشد.

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
تحلیل های برگزیده