راهبرد معاصر

کاریکاتور / آموزش ثبت کارتخوان در مطب پزشکان آخرین آمار انتخاب رشته بر اساس سوابق تحصیلی محرومیتی سنگین در انتظار آندره‌آ استراماچونی؟! چرایی سکوت انگلیس در برابر جنایات عربستان در یمن نفوذی‌های وزارت نفت زمینه‌ساز توقیف «گریس1» بودند قیمت خودرو و ۸۰ قلم کالای پرمصرف کاهشی شد روحانی: انتقاد از دولت بی هزینه و توأم با جایزه و تشویق بوده است حسینی شاهرودی: احتمالا مجلس به لایحه حذف چهار صفر از پول ملی رأی نمی‌دهد نیمه‌شب طلایی که علیخانی برای تلویزیون رقم زد/ آغاز «عصری جدید» در صداوسیما شروط عجیب در قرارداد مدافع پرسپولیس نرخ تورم خوارکی‌ها و دخانیات به ۶۳.۳ درصد افزایش یافت آیا طرح تشکیل وزارت بازرگانی برای سومین بار از دستورکار مجلس خارج می‌شود؟ کره‌شمالی موشک‌های جدیدی شلیک کرد ارتش یمن کنترل تعدادی از پایگاه‌ها در جیران عربستان را در دست گرفت جدیدترین مشکل لیگ برتر ایران! در مدارس بین‌الملل ایران چه می‌گذرد؟! ترقی: اولویت مردم مقابله با مفاسد اقتصادی است هشدار درباره تأثیر منفی تحریم‌ها بر مبارزه با جرائم سازمان‌یافته فراملی هدف آمریکا از تحریم ایران محقق نشد واکنش پنتاگون به گزارش حمله رژیم‌صهیونیستی به پایگاه نظامی در عراق ترامپ خشم خود از چین را با افزایش مجدد تعرفه پاسخ داد ظریف: اروپا اجرای تعهدات خود را آغاز کند کاهش تعهدات برجامی را متوقف می‌کنیم ترامپ از شرکت های آمریکایی خواست تا سریعا چین را ترک کنند زمان واریز سود سهام عدالت اعلام شد واکنش اردوغان به شکست تروریست‌ها توسط ارتش سوریه لحظه به لحظه با دیدار‌های هفته اول لیگ برتر فوتبال حقیقت قضیه ضرب و جرح زائر زن عراقی در فرودگاه مشهد روشن شد/ تصاویر هراز و چالوس به سمت تهران یکطرفه است پایان سفر ظریف به ۴ کشور اروپایی؛ وزیر خارجه راهی تهران شد جزئیات المانیتور از بسته پیشنهادی فرانسه به ایران و آمریکا سرمربی استقلال از عصبانیت صندلی را پرت کرد! استقلالِ استراماچونی با شکست آغاز کرد ترامپ: اقتصادمان قوی است و جلوی چین را می‌گیریم! هشدار جدی الاهلی به برانکو/ اولتیماتومی باورنکردنی ایران ۰ - جمهوری چک ۳ / شکست سنگین و عجیب شاگردان وکیلی نامه مهم دکتر روازاده به رئیس جمهور فیلم / صحنه خودکشی جوان ۲۸ ساله در پل طبیعت تهران خودکشی یک مرد جوان در پل طبیعت تمدید قانون تحریم در برابر تحریم از سوی روسیه دولت در اصلاح ساختار بودجه به گفتار درمانی بسنده کرده است امیدواریم در محرومیت قلعه‌نویی تجدید نظر شود «نمکدان»؛ زن ماهشهری را برنده «عصر جدید» کرد دیدار ظریف با رئیس شرکت مالک نفتکش انگلیسی در توقیف ایران دستور وزیر دفاع برای اعزام بالگردهای آب‌پاش به منطقه ارسباران دیدار جانسون با ترامپ تاثیری بر موضع لندن در قبال برجام نخواهد داشت فرمان پوتین برای «واکنش متقارن» به اقدامات موشکی آمریکا اطلاعیه باشگاه پرسپولیس در واکنش به شایعات مطرح شده چرا وزارت ارتباطات از تحقق شبکه ملی اطلاعات شانه خالی می‌کند؟ احضار یک سرمربی و یک بازیکن به کمیته انضباطی «باستی هیلز» جنوب کشور در بوشهر+عکس و فیلم امام جمعه موقت تهران: مردم با مشکلات اقتصادی دست از انقلاب نمی‌کشند/مسئولان باید فکری برای مردم کنند «برانکو» از همه عذرخواهی کرد! ماجرای تقلب در آرای فینال عصر جدید چیست؟ صدور کارت ملی هوشمند ظرف ۲ هفته یا بیش از یک سال؟! زارعی:موشک‌های انصارالله کابوس عربستان و امارات است چرا پزشکان به کارتخوان آلرژی دارند؟ / تمدید مهلت فرار مالیاتی تا ۱۵ شهریور! گوشت گوسفندی دوباره اوج گرفت یک گزارشگر فوتبال دیگر مهاجرت کرد؟ میزان سوختگیری با کارت سوخت جایگاهداران نصف شد دستیابی ایران به سلاح توپ‌ لیزری هرگونه معاهده‌ای برای تغییر سهم دریای خزر باید به تصویب مجلس برسد جزئیات ثبت‌نام اربعین اعلام شد استفاده آمریکا از حربه تهدید برای توقف نفتکش ایرانی آدریان دریا عکسی کمتردیده شده از داور محبوب «عصرجدید» سازمان هواشناسی هشدار داد فرصت ۳ ماهه برای تهیه آیین نامه اجرایی حذف ۴ صفر از پول ملی+سند ۲ نماینده مجلس بارها در دادسرا حاضر شدند برندگان نهایی «عصر جدید» انتخاب شدند کدام بازیگران درآمد نجومی دارند؟ + جدول دستمزدها سخنگوی هیأت نظارت بر رفتار نمایندگان مجلس: قانون درباره ادامه کار نمایندگان متخلّف سکوت کرده است اعلام نتایج مسابقه استعدادیابی عصر جدید+عکس و فیلم مشکل مطالبات فرهنگیان حل شدنی است/ وزیر جدید باید به یک فهم عمیق در مورد سند تحول برسد استثناپذیری در مقررات فساد می‌آورد شعرخوانی جالب دختری درباره امام کاظم(ع) در حضور رهبرانقلاب + فیلم راهکار کاربردی امام موسی کاظم (ع) برای زندگی امروز/۲ کار ویژه امام برای حفظ شیعیان امیری: تشکیل وزارت بازرگانی یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است نگاهی به تاریخچه اردوهای جهادی؛ از سنگر سازان تا میهن سازان راز شعبده بازی های سعید فتحی روشن در عصر جدید چیست؟ + فیلم عملکرد رئیسی در برخورد با مفاسد مردم را امیدوار کرده است جهانگیری: دولت راهبرد مقاومت را کاملا فعالانه دنبال می‌کند وزیر دفاع: به اثربخشی موشک‌ها ‌تمرکز کرده‌ایم/‌ انعقاد قرارد‌اد ۲۵۰۰ میلیارد تومانی با خودروسازان داد و فرياد و توهين بهاره رهنما وسط خيابان!+ فيلم عدالت با اقدامات اخیر قوه قضائیه تحقق عینی می‌یابد سامانه موشکی برد بلند «باور ۳۷۳» رسما رونمایی شد/ ورود ایران به جمع دارندگان پدافند راهبردی جهان+فیلم روحانی: حوادث اخیر نشان داد اولین فراری از منطقه آمریکا است گوینده خبر و دوبلور مشهور ايراني درگذشت فرآیند ثبت نام کارت ملی هوشمند + مدارک لازم جهت تعویض دستگیری 2 نماینده مجلس و انتقال آنها به زندان اوین زمان اعلام برنده نهایی مسابقه عصر جدید صحنه های جذاب گل های ستاره سابق فوتبال برزیل و دنیا+ فیلم «عصر جدید» در نقطه پایان به اوج رسید حداد عادل: امیدوارم صداوسیما، تذکر رهبر انقلاب را جدی گرفته باشد ورود پلیس به ماجرای سگ کشی تمام اما و اگرهای یک ادغام پرسروصدا در وزارت ارشاد مهلت ثبت نام کتب درسی کلاس اولی‌ها تا هفته آینده تخلفات بزرگی در واگذاری "اردوگاه شهید باهنر" انجام شده است + جزییات 6 ماه زندگی در سلول یک متری دستور ویژه رئیس قوه قضاییه برای رسیدگی به تخلفات خودروسازان مبارزه با فساد به خودروسازان رسید + فیلم نفت شیل آمریکا در ایستگاه پایانی اینفوگرافیک/ کودتای ۲۸ مرداد؛ از آغاز تا پایان حمله احسان علیخانی به ستاره زن سینما: کجای تلویزیون رقصیدی؟+ فیلم داخل شهرک باستی هیلز بعد از برداشته شدن گیت های ورودی!/ فیلم تحلیل دیدنی کارشناس آمریکایی از قدرت نظامی ایران + فیلم حضور داور عصر جدید در غبارروبی حرم سیدالکریم/ تصاویر بررسی صنعت انیمیشن در منهای نفت/ ژاپن چگونه صنعت انیمیشن جهان را قبضه کرد؟ + فیلم منهای نفت: درآمد 16 هزار بشکه نفت تنها در یک سوله پرورش ماهی بررسی صنعت پرورش ماهی در مستند منهای نفت + تیزر بررسی صنعت لبنیات در مستند منهای نفت/ اشتغال یک میلیون نفری شیر و لبنیات منهای نفت: درآمد یک میلیارد دلاری پسته ایران/ هیچ کشوری توان تولید پسته مرغوب ایران را ندارد همه ابعاد تحریم؛ فرصت‌ها و تهدیدها تحریم‌ها به مبادلات ما با شرکت‌های کوچک اروپایی آسیبی نمی‌زند/ نرخ کنونی دلار بالاتر از نرخ واقعی آن است
کامران کرمی؛ دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل و پژوهشگر مسائل خلیج فارس
تاریخ انتشار: ۱۳:۴۳ - ۱۹ مرداد ۱۳۹۸ - 2019 August 10
کد خبر: ۱۸۸۲۹
با وجود انتشار اخبار متعدد پیرامون پالس‌های مثبت عربستان، به نظر می‌رسد که شاهد یک تحول جدی در روابط تهران – ریاض به سمت گشایش و برقراری روابط نیستیم و رخدادهای به‌وجود آمده در سطح کاهش تنش و بازگشت از منازعه در حال وقوع به سمت رقابت پیشین قابل ارزیابی است.

به گزارش راهبرد معاصر؛ تحولات مثبت دو هفته اخیر در روابط ایران با عربستان سعودی و امارات عربی متحده پس از یک دوره طولانی از تنش‌زایی و نقش‌آفرینی این دو بازیگر در راهبرد فشار حداکثری ترامپ به چند پرسش مهم درخصوص چشم‌انداز روابط تهران و ریاض دامن زده است. آیا شاهد تحولی در بن‌بست روابط ایران و عربستان هستیم؟ و اگر هستیم، علت تعدیل رویکرد تهاجمی عربستان نسبت به ایران چیست؟ تا چه حد فروکش کردن بحران در سطح منطقه‌ای خود را در رفتار عربستان نشان داده است؟ چه تغییری در همگرایی عربستان با سطح بین‌المللی به وجود آمده که در گرایش عربستان به سمت کاهش تنش با ایران موثر واقع شده است؟

 

تحول از منازعه به رقابت؟

گذار روابط رقابت‌زای ایران و عربستان سعودی در نظام منطقه‌ای خاورمیانه در طول بیش از یک دهه اخیر به سمت منازعه و کشمکش باعث شد تا سطح روابط دوجانبه دو کشور متاثر از کانون‌های بحران در سطح منطقه و متعاقب آن همگرا شدن سطوح منطقه‌ای و بین‌المللی با نقش آفرینی عربستان در راهبرد ایالات متحده برای مهار ایران، دستخوش بحران شود و در دی ماه 94 با حمله به سفارت عربستان در تهران کامل شود. همگرا شدن این سطوح سه جانبه باعث تحول در ماهیت روابط رقابت‌آمیز به سمت منازعه و درگیری محدود گردید و عملا تهران و ریاض در یک بن بست پیچیده تاریخی قرار گرفتند که نشانگان آن را می توان در طول سه سال اخیر و به خصوص بعد از به قدرت رسیدن محمد بن سلمان ولیعهد سعودی به خوبی مشاهد کرد.

 

در این فضا، عربستان خود را در یک شرایط وجودی با ایران قرار داد و حتی از ناگزیر شدن به جنگ با ایران در صورت عدم تغییر رفتار تهران خبر داد. تکاپوهای منطقه‌ای، ائتلاف‌سازی‌های دوجانبه و چندجانبه، لابی کردن، افزایش خریدهای تسلیحاتی بخشی از کنش عربستان در چنین شرایطی بود. الگوی رفتاری ترامپ در برابر ایران هم بر این معادله در حال پیچیده شدن افزود و بیش از پیش با رفتار تهاجمی‌ای که سعودی با حمله به یمن و حضور فعال سیاسی و نظامی در فعل و انفعلات منطقه‌ای از خود بروز داده بود، خطر جنگ حداقل محدود واقعی به نظر می‌رسید.

 

با تحولاتی که در سطوح منطقه‌ای و بین‌المللی که در متغیرهای بعدی مورد تبیین قرار گرفته و با اخباری که در هفته‌های اخیر در روابط عربستان با ایران در فضای رسانه مطرح شده است، به نظر می‌رسد که شاهد یک تحول جدی در روابط دو کشور به سمت گشایش و برقراری روابط نیستیم و صرفا رخدادهای به وجود آمده در سطح کاهش تنش و بازگشت از منازعه در حال وقوع به سمت رقابت پیشین قابل ارزیابی است.

 

بنابراین علت تعدیل رویکرد تهاجمی عربستان را باید در دو متغیر کلان مورد نظر قرار داد: اول؛ فروکش کردن نسبی بحران در کانون‌های آشوب‌ساز همچون یمن و سوریه که نقش مهمی در روابط تهران و ریاض دارد و همچنین افزایش سطح تخاصم در خلیج فارس که مستقیما و به صورت بنیادین با منافع سعودی‌ها در تضاد است و دوم؛ بروز واگرایی در برخی مولفه‌های همکاری عربستان با آمریکا که تا حدی در ادراک عربستان از روندهای موجود و در حال ترسیم در خلیج فارس و در ارتباط با ایران نقش آفرینی می کند.

 

عناصر تأثیرگذار در سطح منطقه‌ای

فروکش کردن نسبی بحران در سوریه و به خصوص در یک ماه اخیر در یمن که نقش مستقیمی در روابط ایران و عربستان دارد، باعث شده تا منطقه از وضعیت بی نظمی پیشین به سمت نظم یابی محدود و تدریجی در حال حرکت باشد. در واقع کانون هایی که در یک دهه اخیر روابط تهران و ریاض را به سمت بحران در سطح منطقه ای حرکت داده بود، امروز در وضعیت ثبات نسبی قرار گرفته اند و راهکارهای سیاسی بر نظامی قوت گرفته است. عراق و سوریه پسا داعش و بن بست جنگ یمن و خروج امارات از ائتلاف با عربستان باعث شده تا بحران سرریز شده امروزه خود را در کانال حل و فصل و مدیریت بحران و تنش قرار دهد و شرایط برای موازنه یابی مجدد فراهم شود. اگرچه این وضعیت مطلوب عربستان نبوده و با الگوی رفتاری این بازیگر در طول چند سال اخیر برای ارتقای دستاوردهای میدانی همخوانی ندارد و به‌نظر می رسد که سعودی در یک شرایط اضطرار منطقه ای و اجبار ناشی از کاهش هزینه های سیاسی و مادی در این روند قرار گرفته است.

 

عامل دوم بسیار مهم شکل دهنده به رفتار عربستان که ناشی از ادراک نسبت به افزایش تهدید در محیط پیرامونی خود است، تحولات یک ماه اخیر در خلیج فارس است که این منطقه را در شرایط مشابه دهه های پیشین قرار داده است. حمله به نفتکش‌ها و توقیف برخی از آنها و ساقط شدن پهپاد آمریکایی در فرآیند تنش شدید ایران و آمریکا و مطرح شدن گزینه نظامی که مستقیما با ناامن شدن خلیج فارس در ارتباط است، عربستان را در شرایط هزینه - فایده قرار داده است. موضوع امنیت نفتکش‌ها، کشتی‌های تجاری و بطور کلی حمل و نقل دریایی نقش بسیار مهمی در اقتصادهای نفتی دولت‌های عربی خلیج فارس به خصوص ریاض دارد. موضوع مهمتر قرار داشتن نقاط آسیب پذیر عربستان همچون تاسیسات نفتی و ترمینال های انتقال در ساحل جنوبی خلیج فارس است که عملا با بقای رژیم در ارتباط است. مسئله سوم و بسیار مهمتر ارتباط ثبات اقتصادی و سیاسی با مسئله مشروعیت در پادشاهی های نفتی است که در طول یک دهه اخیر پس از خیزش های عربی جهان عرب، بر این کسری و کمبود غلبه کرده و توانسته است عربستان را از نارضایتی های داخلی دور نگه دارد. بنابراین برداشت مقامات ریاض از تحولات رخداده در خلیج فارس و آرایش دفاعی - نظامی ایران این است که نباید از افزایش سطح تنش در این منطقه استقبال کرد، بلکه باید در جهت مدیریت آن گام برداشت.

 

ظهور خطوط واگرا در سطح بین‌المللی

متغیر بسیار مهم دیگر در تعدیل رفتار تهاجمی عربستان نسبت به ایران و بروز برخی پالس‌های مثبت به ظهور برخی خطوط واگرا در فرآیند همکاری‌های راهبردی عربستان با آمریکا برای مهار ایران بر می‌گردد. تقارن سطح منطقه‌ای با سطح بین‌المللی در دوران بن سلمان – ترامپ باعث شد تا روابط تهران و ریاض در یک بن‌بست استراتژیک قرار گیرد. به خصوص که عربستان با دلگرمی از رویکرد فراگیر آمریکا و اقدامات تشدید شونده همچون خروج از برجام، درج سپاه پاسداران در فهرست گروه‌های تروریستی و تحریم مقامات ارشد ایران، امید داشت تا واشنگتن در یک اقدام عملیاتی مستقیما وارد عمل شده و در مهار ایران موفق عمل خواهد کرد. این مسئله به خصوص زمانی برای عربستان و دیگر دولت های عربی خلیج فارس غیر قابل تحمل گردید که ترامپ اعلام کرد که شرکا باید خود مستقیما در تامین امنیت ناوگان دریایی خود وارد عمل شوند.

 

بنابراین بی‌میلی آمریکا برای درگیری نظامی با ایران در کنار تمایل ترامپ برای مذاکره با ایران در چارچوب دستاورد بزرگ و فعال کردن میانجی‌ها باعث شد تا ریاض علیرغم هزینه های متقاعد سازی نتواند در این پروسه موفقیتی را نصیب خود کند و عملا با نوعی سرخوردگی از اقدامات ترامپ، به سمت تجدیدنظر در برخی مولفه‌های همکاری حرکت کند. این وضعیت حتی در سطح رسانه‌ای و نخبگی عربستان هم مطرح شد و از ضرورت بازگشایی برخی کانال‌های مسدود شده در شرایط اجبار و بی‌میلی آمریکا سخن به میان آمد.

 

جمع‌بندی

بنابراین در یک جمع بندی از متغیرهای مطروحه باید گفت که پالس‌های مثبت عربستان در موضوع حج، طرح بازگشایی دفتر حافظ منافع و حتی امکان بازگشایی کنسولگری‌های دو کشور در سطح روابط دوجانبه در چارچوب نگرانی‌های عربستان از وقوع درگیری مستقیم در خلیج فارس و به خطر افتادن منافع قابل ارزیابی است و مقامات ریاض تمایل خود را به کاهش دادن سطح تنش بروز داده‌اند. به نظر می‌رسد با تحولی که در یمن از منازعه نظامی به راهکار سیاسی در حال صورت‌بندی است، زمینه می‌تواند برای کاهش سطح بحران در روابط ایران و عربستان فراهم شود، اگر مذاکرات احتمالی بتواند به متقاعدسازی طرفین از بن بست موجود کمک کند. اما این روند الزاما نمی‌تواند در بازسازی روابط تهران و ریاض موثر واقع شود، به خصوص که نقش سطح بین‌المللی و به ویژه متغیر آمریکای ترامپ محدودیت های رفتاری را بر تصمیم ایران و عربستان اعمال می‌کند و تا زمانی که شاهد تحولی در روابط تهران و واشنگتن به شکل سیگنال مذاکراتی نباشیم، صحبت از تنش‌زدایی عربستان با ایران امری خوش‌بینانه خواهد بود. از این‌رو رخدادهای در حال وقوع از سمت ریاض عموما در ارتباط با مدیریت تنش با ایران قابل ارزیابی است و همچنان فاصله زیادی با فرآیند تنش‌زدایی دارد.

 

 

ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
پرطرفدارترین اخبار