تلاش روسیه برای رفع موانع مذاکره ایران و آمریکا

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ همکاری ایران و روسیه در بحبوحه جنگ اوکراین گسترش یافت. نزدیکی دو کشور به هماهنگی تلاش های نظامی در سال 2015 میلادی در سوریه برای کمک به بشار اسد، رئیس جمهور سابق سوریه و شکل گیری برخی توافق نامه های حمایتگرانه بازمی گردد که همکاری میان دو کشور را در سال 2022 میلادی تقویت کرد.

همکاری‌های ایران و روسیه به جنبه‌های مشترک اقتصادی و نظامی محدود نمی‌شود، بلکه در مناطق وسیعی از جهان ازجمله قفقاز، غرب آسیا، آسیای مرکزی و ... گسترش می‌یابد

تهران در راستای تعاملات نظامی با فروش هزاران پهپاد مهاجر و شاهد و بعدها موشک های بالستیک از مسکو حمایت و به روسیه کمک کرد شکاف موجود در ذخایر مهمات خود را پر کند. روسیه نیز در زمینه امنیت سایبری، ازجمله خرید تجهیزات فنی و دیگر تجهیزات پیشرفته در سال 2023 میلادی با ایران همکاری کرد. تمرکز دو طرف در وهله نخست بر اشتراک گذاری اطلاعات و افزایش قابلیت های دفاعی بود.

مسکو پیش از وقوع جنگ اوکراین، ایران و آمریکا را تشویق کرد درباره توافق هسته ای دوباره پای میز مذاکره بنشینند. ایران و روسیه به وسیله عضویت در سازمان‌های اقتصادی منطقه‌ای و بین‌المللی مانند بریکس و نیز هدفگذاری برای اجرای پروژه تجارت بین‌المللی موسوم به کریدور شمال-جنوب که قرار است از مسیر ایران، هند را به روسیه و اروپا متصل کند، همکاری‌های اقتصادی گسترده‌ای شکل دادند. 

همکاری‌های ایران و روسیه به جنبه‌های مشترک اقتصادی و نظامی محدود نمی‌شود، بلکه در مناطق وسیعی از جهان ازجمله قفقاز، غرب آسیا، آسیای مرکزی و ... گسترش می‌یابد. ایران و روسیه در این مناطق دارای منافع مشترک سیاسی، امنیتی، نظامی و اقتصادی هستند که انگیزه همکاری، ادامه رایزنی ها و تلاش های دیپلماتیک و تبادل اطلاعات امنیتی را برای پیشبرد منافع ملی ایجاد می کند. با وجود این، دو کشور بر سر بازارهای مشابهی برای فروش نفت رقابت می کنند، به ویژه اینکه روسیه بازار اروپا را از دست داده است.

مسکو و میانجیگری تهران و واشنگتن

مسکو روابط خود را در حالی با واشنگتن تقویت می کند که ایران نگران آینده روابطش با روسیه در صورت توسعه روابط مسکو با واشنگتن است. در هر صورت بی تردید روسیه آینده روابطش با ایران را به خاطر حل و فصل موقت مشکلات با واشنگتن به خطر نمی اندازد. مسکو که رابطه اش با ترامپ در دوره نخست ریاست جمهوری وی عالی بود، با دولت جو بایدن به چالش های زیادی خورد. مسکو هرچند اکنون به دنبال رابطه با واشنگتن است، اما از تغییرات آمریکا در دولت دوم ترامپ می ترسد و می‌داند آمریکا می‌خواهد از این روابط به نفع جدایی محور مسکو، پکن و تهران استفاده کند.

ترامپ با توجه به مذاکرات جاری با ایران، به عنوان بخشی از ابزار فشار بر این کشور در پرونده هسته‌ای و سایر موضوعات روی میز مذاکره، به میانجیگری روسیه نیاز دارد. سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در سفرش به ایران در اواخر فوریه که به نتیجه رضایت بخشی دست یافت، درباره آینده مذاکرات هسته ای با غرب با مقام های ایرانی گفت و گو و پیام مقام های آمریکا را در این زمینه به تهران منتقل کرد.

ترامپ مدعی است آن طور که رژیم صهیونیستی می خواهد، به گزینه نظامی حمله به تأسیسات هسته ای ایران متوسل نمی شود، ولی ناظران معتقدند برخی فرماندهان و مسئولان دولت ترامپ زیر فشار برخی مشاوران وی و لابی صهیونیستی هستند که به سردرگمی و شفاف نبودن مواضع و حتی اظهارات متناقض استیو ویتکاف، نماینده ترامپ در غرب آسیا منجر شده است.

در این زمینه، دومای روسیه توافقنامه مشارکت راهبردی 20 ساله با ایران امضا کرد و مهر تأییدی بر همکاری های نظامی و هسته ای دو کشور در زمانی زد که نگرانی ها از درگیری ایران و آمریکا رو به افزایش است. این توافقنامه راهبردی ژانویه میان ولادیمیر پوتین و مسعود پزشکیان، رؤسای جمهور روسیه و ایران امضا شد و شامل گسترش هماهنگی دفاعی و حمایتی مسکو از تهران در بحبوحه افزاش تنش ها با آمریکاست.

این توافق در حالی شکل گرفت که مذاکرات هسته ای با میانجیگری عمان انجام می شود. در حالی که ترامپ به ایران نسبت به ساخت بمب اتم، برچیدن فرآیند غنی‌سازی و استفاده از گزینه‌های نظامی هشدار داد.

ترامپ مدعی است آن طور که رژیم صهیونیستی می خواهد، به گزینه نظامی حمله به تأسیسات هسته ای ایران متوسل نمی شود،

زمینه های همکاری ایران و روسیه شامل کنترل تسلیحات، مبارزه با تروریسم، ترویج انرژی صلح آمیز هسته ای و هماهنگی امنیتی در منطقه و جهان است. روسیه با امضای این توافق میانجیگری خود را تقویت کرد و آن را به عنوان تضمینی در برابر هرگونه توسعه هسته ای نظامی معرفی می کند. در همین حال، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران پیام آیت‌الله خامنه‌ای (مد ظله العالی)، رهبر انقلاب اسلامی را در رابطه با توسعه روابط دوجانبه به پوتین ابلاغ می‌کند. این موضوع پس از آن انجام شد که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا تغییر موضع آشکاری در سیاست خود نشان داد و اعلام کرد، هرگونه توافق با ایران باید شامل حذف کامل برنامه های غنی سازی اورانیوم و تسلیحات این کشور باشد.

در اوج این تحولات دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین گفت، روسیه آماده است هر آنچه در توان دارد برای کمک به حل و فصل اوضاع به وسیله ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک انجام دهد. ایران زیر فشار شدید اقتصادی تحریم های غرب قرار دارد و خود را در معرض تهدیدات نظامی جدی رژیم صهیونیستی و شاید آمریکا می بیند. بنابراین، طبق اظهارات عراقچی، «بیش از گذشته به قدرت های شرقی چین و روسیه وابسته هستند».

با آغاز دور دوم مذاکرات عمان در رم ایتالیا، باید دید آیا توافق راهبردی ایران و روسیه می تواند محاسبات ژئوپلیتیکی را تغییر دهد و از تهدیدها جلوگیری کند؟