رویش‌های انقلاب اسلامی در اوج تحریم

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ پس از پیروزی انقلاب، ایران اسلامی در مسیر پیشرفت های روزافزون علمی قرار گرفت، پیشرفت هایی که با وجود چالش‌های متعدد ازجمله جنگ تحمیلی هشت‌ساله و تحریم‌های گسترده، توسعه علمی و فناورانه شگفت‌انگیزی برای کشور به ارمغان آورده است. 

پس از انقلاب اسلامی حدود ۴۹۰ هزار کلاس درس جدید ساخته شده و این رقم معادل احداث متوسط ۳۷ کلاس درس روزانه در چهار دهه گذشته است

این تحول که ریشه در تغییر نگرش اساسی از مصرف‌گرایی به تولید علم و خوداتکایی دارد، امروز در حوزه‌های گوناگون نمود عینی یافته و جمهوری اسلامی ایران را به یکی از بازیگران اثرگذار در صحنه علم و فناوری جهانی تبدیل کرده است.

امروز ایران اسلامی پیشرفت های شگرفی در حوزه های علمی و فناوری کسب کرده است، پیشرفت هایی که ایران را در مسیر حل مشکلات و خود اتکایی قرار داده و خاری بر چشم دشمنان این مرز و بوم است.

توسعه و عدالت آموزشی

پیشرفت های علمی بر بستر عدالت آموزشی می‌روید. در این زمینه، دستاوردهای ایران چشمگیر است چنانچه نرخ باسوادی از حدود ۴۸ درصد در سال ۱۳۵۷ و بعد از فرمان امام خمینی (ره) به بیش از ۹۷ درصد در گروه سنی ۱۰ تا ۴۹ سال ارتقا یافت که این رشد، سه برابر میانگین جهانی گزارش شده است. این موفقیت مرهون اجرای سیاست عدالت آموزشی است؛ عدالتی که از تأمین زیرساخت های آموزشی در کشور آغاز شد.

پس از انقلاب اسلامی حدود ۴۹۰ هزار کلاس درس جدید ساخته شده و این رقم معادل احداث متوسط ۳۷ کلاس درس روزانه در چهار دهه گذشته است. تعداد مدارس نیز از ۵۲ هزار به حدود ۱۱۳ هزار مرکز آموزشی افزایش یافته و اکنون در دورافتاده‌ترین نقاط کشور نیز امکان تحصیل فراهم است.

یکی دیگر از برجسته‌ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی، افزایش چشمگیر فرصت‌های تحصیلی برای زنان و مناطق محروم است. قبل از انقلاب تنها حدود سه درصد از بانوان با سواد بودند، در حالی که امروز این نرخ به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش یافته، امکان تحصیل در تمامی مقاطع برای آنان فراهم شده و این آمار از قبولی های کنکور و ورودی های دانشگاه ها و اعضای هیئت علمی دانشگاه ها قابل بررسی است.

انفجار کمی و کیفی آموزش عالی و پژوهش

حوزه آموزش عالی و پژوهش، موتور محرکه پیشرفت‌های علمی، شاهد رشد شگرف بوده و تعداد دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی از حدود ۲۲۰ واحد قبل از انقلاب، به نزدیک 3 هزار واحد افزایش و همچنین تعداد رشته‌های تحصیلی در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری به طور قابل توجهی گسترش یافته است.

تعداد دانشجویان و نیروهای متخصص هم افزایش قابل توجهی داشته است، چنانچه دانشجویان از حدود ۱۷۰ هزار نفر به بیش از ۴ میلیون نفر رسیده و تعداد اعضای هیئت علمی نیز از حدود ۹ هزار نفر به بیش از ۶۳ هزار نفر افزایش یافته است. جالب توجه آنکه بیش از ۵۰ درصد دانشجویان و ۲۱ هزار نفر از اعضای هیئت علمی را زنان تشکیل می‌دهند که نشان‌دهنده نقش بی‌بدیل آنان در این تحول علمی است.

جالب است بدانیم مهم‌ترین شاخص کیفی، رشد تولیدات علمی ایران است و ایران توانسته تولید علم را در طراز جهانی افزایش دهد، چنانچه مطابق با گزارش مؤسسه ISC، ایران از رتبه ۵۲ جهان در تولید علم در ابتدای انقلاب، با ۳۵ پله صعود به رتبه ۱۷ جهانی ارتقا یافته و حجم تولید علم ایران نسبت به آغاز انقلاب بیش از ۱۵۰ برابر شده است. این مقالات در معتبرترین مجلات بین‌المللی منتشر می‌شوند و حوزه‌های علوم طبیعی (۳۷.۷۴. درصد) و مهندسی و فناوری (۳۰.۶۱ درصد) بیشترین سهم را در این تولیدات دارند.

دستاوردهای فناورانه در حوزه‌های راهبردی

پیشرفت علمی ایران تنها به انتشار مقاله محدود نیست و به عرصه فناوری‌های پیشرفته و کاربردی نیز تسری یافته است و برای درک بهتر این دستاوردها برخی از برجسته‌ترین حوزه‌ها بیان می‌شود:

• فناوری نانو و علوم زیستی: ایران رتبه سوم و چهارم جهانی دارد و دستاوردهای بسیاری در پیشرفت فناوری های پزشکی و کشاورزی داشته و رتبه دهم جهان را در حوزه سلول های بنیادی کسب کرده است.

• هوا فضا: ایران رتبه هفتم تا یازدهم را دارد و ازجمله دستاوردهای این حوزه توسعه ماهواره‌برها و ماهواره‌های بومی، پرتاب موفق موجود زنده به فضا است.

• پزشکی: ایران رتبه جهانی نهم تا نوزدهم دارد و ساخت دریچه قلب (دومین کشور پس از آمریکا)، درمان تالاسمی با پیوند مغز استخوان، جراحی قلب و پیوند اعضا، تولید بیش از ۹۶ درصد داروهای مورد نیاز و ساخت ۶ واکسن کووید-۱۹ در دوران همه‌گیری ازجمله دستاوردهای ایران بعد از انقلاب است.

• ایران اسلامی دستاوردهای شگرفی در حوزه فناوری‌های دفاعی کسب کرده و رتبه  جهانی قابل توجهی در قدرت نظامی دارد. 

• خوداتکایی ۹۰ درصدی در تأمین نیازهای دفاعی، تولید پهپادهای رادارگریز، توسعه موشک‌های نقطه‌زن و هایپرسونیک، تولید زیردریایی ازجمله دستاوردهای ایران در دوره 50 ساله انقلاب است.

از انرژی هسته ای تا نجوم

ایران  در فناوری لیزر و انرژی هسته‌ای رتبه درخور توجهی دارد و پنجم جهان در لیزر و جزو ۱۰ کشور نخست در انرژی هسته‌ای است.

در نجوم ایران سرآمد و ساخت و راه‌اندازی رصدخانه ملی ایران با آینه ۳.۶ متری در ارتفاعات کاشان دستاورد کلیدی انقلاب اسلامی و در منطقه جغرافیایی وسیعی منحصربه‌فرد است.

پیشرفت علمی ایران تنها به انتشار مقاله محدود نیست و به عرصه فناوری‌های پیشرفته و کاربردی نیز تسری یافته است

اقتصاد دانش‌بنیان و چالش‌های پیش روی آن هم به تدریج در حال تبدیل شدن به ثروت و رفاه ملی است. وجود بیش از ۱۱ هزار شرکت دانش‌بنیان با گردش مالی حدود ۶۰۰ هزار میلیارد تومان، نشان از حرکت به سمت اقتصاد مبتنی بر دانش دارد.

با وجود این، مسیر پیش رو خالی از چالش نیست. کیفیت آموزشی در برخی مقاطع، نیاز به توجه بیشتر به علوم انسانی و هنر، افزایش بهره‌وری اقتصادی حاصل از پژوهش‌ها و جلوگیری از فرار مغزها ازجمله مواردی است که برای تداوم این مسیر درخشان نیاز به تدبیر و برنامه‌ریزی جدی دارد.

پیشرفت‌های علمی ایران پس از انقلاب اسلامی، داستان تحولی ساختاری و خودباوری ملی است. این مسیر که با سرمایه‌گذاری روی انسان و عدالت آموزشی آغاز شد، با توسعه کمی و کیفی آموزش عالی ادامه یافت و امروزه در قالب فناوری‌های پیشرفته و حضور در مرزهای دانش تجلی یافته است. 

این دستاوردها ایران را به کشوری تبدیل کرده که نه تنها در منطقه، بلکه در جهان به عنوان قطب علمی نوظهور مورد توجه است. ادامه این راه مستلزم پاسداشت دستاوردها، نقد سازنده و برنامه‌ریزی هوشمندانه برای تبدیل علم تولیدشده به محرکی پایدار برای توسعه همه‌جانبه کشور است.