تنگه هرمز، بمب اتمی ژئوپلتیکی ایران

ایران در جنگ تحمیلی اخیر با اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز از بمب اتمی ژئوپلتیکی خود رونمایی کرد.

اندیشکده‌های خارجی

تاریخ انتشار: سه‌شنبه ۲۹ ارديبهشت ۱۴۰۵ - 19 May 2026

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ پس از اینکه هفته گذشته دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا موضع خود را درباره «پروژه آزادی» تغییر داد، گزارش شد تهران سازوکار جدیدی برای نظارت بر تردد دریایی در تنگه هرمز ایجاد کرده است. ایران دوم مه ۲۰۲۶ اعلام کرد، از این پس هیچ کشتی اسرائیلی‌ اجازه عبور از تنگه هرمز نخواهد داشت، مگر آنکه اسرائیل به تهران غرامت جنگی پرداخت کند.

گرچه کاهش وابستگی به تنگه هرمز از نظر فنی امکان‌پذیر است، اما این تلاش بسیار پرهزینه خواهد بود

محمد مخبر، مشاور ارشد رهبر معظم ایران این جمله کلیدی را بر زبان آورد: «تنگه هرمز معادل یک بمب اتمی ظرفیت دارد». تهران همواره بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای خود تأکید کرده است؛ موضوعی که بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز آن را تأیید کرده‌اند.

علاوه بر این، تداوم آشفتگی در بازار انرژی جهان هر روز به شمار بیشتری از کارشناسان مسائل راهبردی این واقعیت را یادآوری می‌کند که تنگه هرمز هیچ جایگزینی ندارد. کشورهای عربی حاشیه خلیج‌فارس به دنبال مختل شدن صادرات نفت‌ و گازشان به دنبال مسیرهای جایگزین خط لوله برای تنگه هرمز هستند. در بهترین حالت، خطوط لوله جدید می‌توانند وابستگی به هرمز را کاهش دهند، نه اینکه آن را حذف کنند.

گرچه کاهش وابستگی به تنگه هرمز از نظر فنی امکان‌پذیر است، اما این تلاش بسیار پرهزینه خواهد بود و بعید است کشورهای عربی بتوانند حجم بسیار

بیشتری از نفت و گازی را که می‌توانند از دریا و تنگه هرمز منتقل می شود، به‌وسیله خط لوله صادر کنند.

طبق آمار، حدود یک‌پنجم تا یک‌چهارم تجارت جهانی نفت از مسیر تنگه هرمز انجام می‌شود. برای گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) نبود توازن بارزتر است؛ صادرات ال‌ان‌جی به شدت بر مسیرهای دریایی متمرکز است و گزینه‌های خط لوله عمدتاً بی‌ربطند.

در حال حاضر قطر و کویت شاهد اختلال جدی در صادرات نفت و گاز خود هستند و حتی عربستان سعودی و امارات متحده عربی که به برخی زیرساخت‌های خط لوله فرعی دسترسی دارند، تنها توانسته‌اند تا حدی از بسته شدن این آبراه جلوگیری کنند. خط لوله خط لوله حبشان-الفجیره امارات با ظرفیت روزانه حدود ۱.۵ میلیون بشکه تنها نیمی از ظرفیت صادراتی روزانه این کشور را پوشش می‌دهد.

امارات متحده عربی قصد دارد ساخت خط لوله جدید نفتی به بندر فجیره را تسریع کند تا ظرفیت صادرات نفت این کشور از مسیر دریای عمان تا سال ۲۰۲۷ دو برابر شود. شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان به شرکت ملی نفت ابوظبی دستور داده پروژه خط لوله غرب-شرق را با سرعت بیشتری اجرا کند. این پروژه بخشی از تلاش امارات متحده عربی برای افزایش توان صادرات نفت بدون عبور از تنگه هرمز توصیف شده است.

پروژه‌های دیگر در دست بررسی شامل کریدورهای زیرساختی جدیدی هستند که محصولات انرژی را از پالایشگاه‌های عربستان به بنادر امارات در دریای عمان منتقل می‌کنند.

بزرگترین مشکل خطوط لوله جدید آسیب‌پذیری در برابر حملات هوایی ایران است

این پروژه بر احیای خط لوله ترانس عربی (تاپلاین) متمرکز است که در دهه ۱۹۴۰ میلادی بر اساس ایده حفر کانالی از خلیج فارس به دریای عمان مطرح شد. ساخت کانالی به اندازه کافی عمیق و عریض برای ابرنفتکش‌های امروزی به سوی اروپا و شرق آسیا علاوه بر بودجه صدها میلیارد دلاری، منطقی به نظر نمی‌آید. خط لوله ترانس عربی نیز در اشغال اسرائيل و عربستان سعودی به حمل نفت از سوریه یا لبنان بدبین است.

بزرگترین مشکل خطوط لوله جدید آسیب‌پذیری در برابر حملات هوایی ایران است و خطوط لوله تنها در صورتی منطقی خواهند بود که با پدافند هوایی تقویت‌شده ترکیب شوند. عراق نیز در حال بررسی پروژه‌ای برای ساخت خط لوله از بصره به بندر عقبه اردن در دریای سرخ است، اما نفتکش‌هایی که از دریای سرخ بارگیری می‌کنند همچنان می‌توانند به‌وسیله حوثی‌های یمن هدف گرفته شوند. توانایی ایران برای فشار بر همسایگانش دست‌کم تا چند سال آینده بالاست.

کلمات کلیدی: تنگه هرمز عربستان امارات دونالد ترامپ بمب اتمی