تنگه هرمز و خطر بیماری هلندی به توان ۲

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ بعد از جنگ تحمیلی سوم، تنگه هرمز به مهم‌ترین کلیدواژه اقتصادی کشور تبدیل شده است، در اهمیت آن و آزادسازی ‌و ملی سازی این تنگه هیچ شکی نیست. تثبیت و تنفیع (نفع بردن) از شرایط جدید در این بخش مهم کشور قطعاً می تواند فرصت های جدیدی را برای ملت بزرگ ایران رقم بزند، اما نباید از خطرات بزرگنمایی آن غافل بود. یکی از مهم‌ترین مشکلات احتمالی دچار شدن به بیماری هلندی و آن‌هم از درجه دو است.

بیماری هلندی زمانی رخ می دهد که بخشی از اقتصاد به دلایل مختلف رونق بیشتری می یابد

خیلی از اندیشمندان حوزه علوم سیاسی و اقتصادی به این مهم و به این پدیده واقفند، البته تدام این بیماری در اقتصاد و تکرار آن در برنامه های مختلف رسانه ای سبب شده است این مفهوم به اطلاعات و دانش عمومی تبدیل شود و تعداد زیادی از مردم کما بیش با آن آشنا هستند. 

بیماری هلندی زمانی رخ می دهد که بخشی از اقتصاد به دلایل مختلف رونق بیشتری می یابد. بنابراین منابع انسانی و سرمایه های کشور به صورت آگاهانه و بعضاً ناخودآگاه به این بخش هدایت می شوند و به رشد بیش اندازه آن قسمت از اقتصاد و به تبع آن ضعیف شدن سایر بخش ها منجر می شود. درنهایت شاهد رشد نامتوازن کشور خواهیم بود. این پدیده ابتدا در بخش معدن هلند رخ داد، بنابراین به این منطقه نام‌گذاری و مفهوم بیماری هلندی به ادبیات اقتصادی اضافه شد.

به‌طور کلی این مشکل اقتصادی در اقتصادهای مبتنی بر منابع طبیعی به‌ویژه نفت، گاز و معادن بروز پیدا می کند. افزایش شدید قیمت نفت در اویل دهه ۵۰ موجب رخ نمایی اولیه این بیماری در کشور بود. عده ای بر این باور هستند که تورم نجومی فعلی در کشور ریشه در سیاست های اقتصادی آن زمان دارد. 

درآمد زیاد شهر به‌ویژه در تهران در دهه ۵۰ سبب شد روستاییان به انتفاع از درآمد نفتی عطای درآمد حاصل از کشاورزی را به لقای در آمدهای صنعتی ببخشند، راهی شهرها شوند، در یک دهه جمعیت شهری کشور از جمعیت روستایی سبقت گرفت و بخش مولد کشاورزی به‌تدریج از رونق افتاد. بنابراین بیماری هلندی بومی شده در ایران نمایان شد و هنوز تداوم دارد‌. به هرحال ان اتفاق را می توان بیماری هلندی نخست نامید. 

این پدیده بار دیگر البته در مقیاس کوچک‌تر در نیمه دوم دهه ۸۰ و دولت‌های نهم و دهم نیز اتفاق افتاد. افزایش قیمت نفتی به بالای ۱۲۰ دلار موجب خلق بیماری هلندی دوم شد. دولت وقت با اختصاص یارانه نقدی در جهت عدالت اقتصادی به خانوارها فضای جدیدی در اقتصاد رقم زد. خانواده های روستایی که از خانوار بزرگتری برخوردار بودند به یکبار صاحب درآمد زیاد بدون کار و فعالیت شدند، این عامل باعث شد انگیزه برای تولید کشاورزی کاهش یابد و عملاً بخش کشاورزی تا حدود زیادی افت کرد.

مسئولان و صاحب نظران بایست در اظهارنظر درباره منافع اقتصادی واقع بینانه عمل کنند

امروز در آستانه بیماری هلندی سوم با توان دو هستیم. اگر با فرض افزایش درآمد حاصل از تنگه هرمز شویم باید به نحوی مدیریت کرد که شاهد بیماری هلندی سوم نباشیم. خطر مضاعف اینکه امکان دارد درآمدی زیادی حاصل نشود و فقط توهم درآمد زیاد در اذهان شکل بگیرد‌؛ یعنی مردم به تصور درآمدهای آتی از منطقه فعالیت های عادی خود را کاهش دهند، بنابراین سایر بخش های اقتصادی دچار افت شوند و منابع مالی پیش بینی شده نیز حاصل نشود. در نتیجه تورم شدیدتر به دلیل افزایش انتظارات به‌وجود آید و شاهد کاهش رشد اقتصادی و حتی منفی شدن رشد به دلیل توقف و افت فعالیت مرسوم اقتصادی باشیم.

مسئولان و صاحب نظران بایست در اظهارنظر درباره منافع اقتصادی واقع بینانه عمل کنند. باید به نحوی عمل کرد که تنگه هرمز نماد گشایش اقتصادی منطقی، پایدار و قابل اتکا در کشور شود.