معامله قرن، خارج از دستور کار ترامپ یا در صدر آن؟

به گزارش راهبرد معاصر؛  با روی کار آمدن دونالد ترامپ در سال 2017، طرح جدیدی از سوی کاخ سفید برای تعیین تکلیف وضعیت اراضی اشغالی فلسطین مطرح شد که البته با گذشت سه سال، هنوز به طور رسمی جزئیات این طرح که با نام معامله قرن شناخته می­ شود، منتشر نشده است اما بررسی اخبار نشان می­دهد این پروژه به جز منافع تجاری اندک، دستاورد دیگری برای فسلطینانی که هفتاد سال گذشته را در محرومیت، ناامنی و محاصره گذرانده ­اند، نخواهد داشت.

در همین راستا چند روز قبل شبکه المیادین لبنان در خبری اعلام کرد به برخی از جزئیات معامله قرن دست یافته است. بحث ایجاد کشوری مستقل با نام «فلسطین جدید» در خاک غزه و کرانه باختری، عدم برخورداری این کشور از هرگونه تشکیلات نظامی، خلح سلاح حماس و رهبرانش، ترسیم دورنمای برخورداری جوانان فلسطینی از آینده شغلی مطمئن و تداوم شراکت فلسطینیان و اسرائیل در اداره بیت ­المقدس، مهمترین نکات این خبر است.

طبق مفاد پیش­نویس طرحی که المیادین آن را رسانه­ای کرد، قدس تجزیه نمی ­شود ولی ساکنان عرب آن باید در «فلسطین جدید» ساکن شوند هرچند که اسرائیلی­ها اجازه دارند در شهر بمانند، مساله­ای که به نظر می­رسد موج جدیدی از آوارگی را برای فلسطینیان به همراه خواهد داشت.

در سه سال گذشته دولت ترامپ تلاش کرده است به اشکال مختلف زمینه ­های اجرای معامله قرن را فراهم کند. در این راستا انتقال سفارت آمریکا از تل آویو به قدرس، اعلام قدس به عنوان پایتخت ابدی رژیم صهیونیستی و مشروعیت بخشی به حضور نظامیان این رژیم در بلندی­های جولان بخشی از پازل اجرای معامله قرن محسوب می­شود.

جلب نظر کشورهای عرب متحد ایالات متحده و اروپایی­ها به این پروژه نیز در همین رابطه صورت گرفت. در این طرح مصر مسئولیت میزبانی کارخانه­ ها، فرودگاه و زمین­های کشاورزی فلسطین را بر عهده خواهد داشت، با این شرط که فلسطینی­ ها حق سکونت در مصر را ندارند و باید بهای آن را نیز بپردازند که البته جزئیات آن هنوز مشخص نیست.

همچنین قرار است اتحادیه اروپا و کشورهای تولیدکننده نفت حوزه خلیج فارس 80 درصد هزینه 30 میلیارد دلاری پروژه­های «فلسطین جدید» را در مدت پنج سال پرداخت کنند که در این میان سهم اروپا فقط 10 درصد خواهد بود.

در این میان کسب حمایت اردن به عنوان کشوری که دو میلیون آواره فلسطینی را در خود جای داده نیز برای آمریکا و رژیم صهیونیستی اهمیت دارد. برنامه وزارت خارجه ایالات متحده برای پرداخت وام بیش از 6 میلیارد دلاری به اردن از یک سو و طرح احتمال تغییر متولی امکان مقدس مسلمانان در قدس توسط ترامپ موجب شده است تا ملک عبدالله مخالفتی برای اجرای معامله قرن نداشته باشد. وام مذکور می­تواند تاثیر قابل ملاحظه­ای در تعدیل سیاست­های ریاضتی امان و کاهش نارضایتی­های مردمی از حکومت ایفا کند، ضمن آنکه همراهی با آمریکا نگرانی­های خاندان پادشاهی اردن را بابت از دست دادن تولیت امکان مقدس مسلمانان در قدس را مرتفع خواهد کرد.

با این حال در سه سال گذشته دولت ترامپ فقط در اردوگاه خود اقداماتی در جهت اجرای این پروژه انجام داد و خبری از گفتگو با تشکیلات خودگردان و یا دیگر گروه­های مقاومت فلسطین در این خصوص نبود. اما این به معنای کنار گذاشته شدن معامله قرن از راهبرد خاورمیانه­ای آمریکا نیست.

تلاش رژیم صهیونیستی برای افزایش تعداد کشورهایی که سفارت خود را از تل آویو به قدس منتقل می­کنند موید این مطلب است. آخرین اخبار نیز حاکی از وعده پسر رئیس جمهوری برزیل برای انتقال سفارت­خانه این کشور در سال 2020 بود.

قطع تمام کمک­های آمریکا به فلسطین در دو سال گذشته و تلاش برای تصویب بودجه 175 میلیون دلاری در راستای اجرای معامله قرن در کنگره نیز از دیگر مواردی است که نشان می­دهد کاخ سفید همچنان در پی تحقق این پروژه است.

در همین رابطه باید به تشدید تحریم­های جمهوری اسلامی ایران از سوی آمریکا نیز اشاره شود. در این سیاست، ترامپ تلاش می­کند با افزایش فشارهای اقتصادی، جلوگیری از فروش نفت و دسترسی به منابع مالی زمینه­ های حمایت ایران از فلسطین و گرو­ه­ هایی مقاومت این منطقه را محدود سازد. کاخ سفید امیدوار است از این طریق جنبش­های مقاومت اسلامی فلسطین را مجبور به تغییر نظر کند. براین اساس بخشی از اقدامات دولت ترامپ در ایجاد فشارهای اقتصادی بر ایران، در جهت هموار کردن زمینه­ های تحقق معامله قرن قابل ارزیابی است.

در این راستا استفاده از رسانه­ های بین ­المللی و تحت تاثیر قرار دادن افکار عمومی دنیا و از جمله مردم ایران در دستور کار وزارت خارجه آمریکا قرار دارد. اظهارات پمپئو در خصوص تحدید فعالیت­های منطقه­ای جمهوری اسلامی ایران و نقش تهران در ناآرامی ­های خاورمیانه در کنار انتشار اخباری به استناد اسناد ویکی­لیکس مبنی بر کمک­های سالانه چند میلیون دلاری به گروه­های فلسطینی در این رابطه صورت می­ گیرد.

عادی ­سازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل و حضور مقامات این رژیم در این کشورها به مناسبت­های بعضا غیرسیاسی، نشانه­ دیگری از پیگیری این طرح است. در صورتی که این کشورها روابط عادی خود را با تل­ آویو برقرار کنند، دیگر نمی­توان انتظار داشت رهبران عرب در سازمان­های بین­ المللی و یا نشست­های خود نسبت به اقدامات آمریکا و اسرائیل در فلسطین موضع منفی بگیرند. واشنگتن و تل آویو امیدوار هستند از این طریق امید جوانان فلسطینی به حمایت­های جهان عرب از آرمان فلسطین را از بین ببرند. اعلام برنامه ­های کمک مالی عربستان و همکاری مصر برای توسعه اقتصادی و بهبود معیشت فلسطینی­ها کاتالیزور این سناریو خواهد بود.

براین اساس اگرچه رسانه­ های آمریکا و جریان­های همسو با آن، چندان روی پیشبرد معامله قرن مانور نمی­دهند و فقط گاهی اخباری از منابع غیررسمی منتشر می­شود اما ترامپ این پروژه را کنار نگذاشته است و به نظر هم نمی­رسد با تغییر احتمالی رئیس­جمور در ایالات متحده، از دستور کار کاخ سفید خارج شود.

تحولات منطقه در چند سال گذشته و ارتباطات مقامات اسرائیل با جهان عرب بدون نگرانی از واکنش افکار عمومی داخلی این کشورها، کورسوهای امیدی است که استراتژیست­ های آمریکایی برای تعیین تکلیف وضعیت فلسطین بدان آن توجه ویژه­ای دارند.