پیامدهای اعتراف بلینکن به شکست برابر ایران

به گزارش «راهبرد معاصر»؛ وقتی آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه سابق آمریکا در جریان شرکت در بیستوچهارمین «اجلاس رهبری» زیر نظر روزنامه هندوستان تایمز جنگ علیه ایران را ماجراجویی بیملاحظه و جنگی غیرضروری توصیف میکند، ما با یک بیانیه سیاسی معمولی و زودگذر یا مانور حزبی که بتوان آن را در نبرد بین دموکراتها و مخالفان جمهوریخواه آنها گنجاند، روبرو نیستیم؛ بلکه با اعتراف چهره عالیرتبه در درون دولت آمریکا به شکست محاسباتی ای مواجهیم که واشنگتن را به آغاز جنگ نظامی علیه ایران سوق داد و نشان دهنده شکاف عمیق میان اهداف اعلام شده قبل از درگیری نظامی و نتیجه بحرانی کنونی است.
جنگی که برای سرنگونی نظام و نابودی برنامه هستهای ایران آغاز شد، در مرحلهای ادامه می یابد که دولت ترامپ در حال مذاکره بر سر کارتهای قدرتی است که ایران در اختیار دارد
نظام ایران که قرار بود مطیع و سرنگون شود فرو نپاشید، رهبری آن محکم ایستاد و صحنه را ترک نکرد. آمریکا که از موضع برتر نظامی وارد جنگ شد، خود را در برابر معادلات راهبردی جدیدی یافت که نمیتوانست نادیده بگیرد. بنابراین، اظهارات وزیر امور خارجه سابق آمریکا از نظر سیاسی و راهبردی چه معنایی دارد؟
این سؤال مهمی است که باید به آن پرداخته شود، زیرا اهمیت اظهارات بلینکن در این واقعیت نهفته است که وی به عنوان ناظری خارج از نهاد رسمی آمریکا صحبت نمیکند، بلکه یکی از مهمترین چهرههایی است که وزارت امور خارجه را در دست داشته و دیپلماسی آن را در مرحلهای بسیار حساس و پیچیده مدیریت کرده است.
صحبتهای بلینکن درباره شکست شرطبندی روی تغییر نظام ایران و اینکه تهران از جنگ در موقعیت راهبردی قویتری بیرون میآید، مواضعی هستند که واقعاً شایسته خواندن و بررسی فراتر از بحثهای حزبی آمریکاییها با جمهوریخواهان هستند و مستقیماً به هسته مخمصه ناشی از جنگ میپردازند.
در اجلاس هندوستان، بلینکن نه تنها جنگ علیه ایران را ماجراجویی بیملاحظه توصیف کرد، بلکه گفت تلاشهای دولت دونالد ترامپ برای سرنگونی نظام ایران شکست خورده است. وی عنوان کرد، هرگونه توافق احتمالی با ایران مستلزم آن است که واشنگتن به تهران بهایی به ویژه درباره تنگه هرمز پیشنهاد دهد، که قبل از جنگ مشکلی نبود؛ اما از آن زمان به موضوعی کلیدی و ابزار چانهزنی برای تهران در محاسباتش برای پایان دادن به رویارویی تبدیل شده است.
ماهیت تناقض در همین جا نهفته است: جنگی که برای سرنگونی نظام و نابودی برنامه هستهای ایران آغاز شد، در مرحلهای ادامه می یابد که دولت ترامپ در حال مذاکره بر سر کارتهای قدرتی است که ایران در اختیار دارد، کارتهایی که پیش از شروع جنگ در محاسبات آمریکا جایگاه یکسانی نداشتند.
توهم آمریکایی که از ابتدای جنگ، با وجود اختلاف قدرت بین واشنگتن و تهران، بر ذهن سیاسی آمریکا حاکم بود، در باور و ارزیابیهای اشتباهی که با تمام محاسبات در تضاد بود، نمایان شد؛ باوری که میگفت برتری نظامی آمریکا میتواند به طور خودکار به پیروزی سیاسی تبدیل شود و نابودی تأسیسات و هدف قرار دادن تواناییهای نظامی ایران لزوماً به فروپاشی نظام و از هم پاشیدن ساختار سیاسی و راهبردی ایران منجر خواهد شد.
این خطای اساسی است که اظهارات بلینکن آشکار میکند و در اینجا حقایقی آشکار شده است که دولت ترامپ سعی در انکار آنها در مدیریت جنگ علیه ایران داشت. مشخص است ایران فقط یک هدف نیست که بتوان آن را بمباران نظامی و با حملات هوایی سرکوب کرد و داستان تمام شود، بلکه کشوری بزرگ با ساختاری قادر به مقابله با توطئهها و ایستادگی است و قابلیتهای نظامی چند سطحی و ساختار نهادی دارد که نمیتوان آن را به تأسیساتی که میتوان هدف قرار داد و سرکوب کرد، کاهش داد.
توجه به بخش دوم اظهارات بلینکن که در آن به وسعت و مساحت ایران و دشواری نابودی کامل تأسیسات نظامی و تولیدی آن به وسیله عملیات هوایی پرداخته است، اهمیت دارد. چنین اظهاراتی به منزله اعتراف آمریکا به محدودیتهای قدرت نظامی است و اینکه برتری هوایی به معنای داشتن توانایی تصمیمگیری در زمین و تحمیل خواستههای سیاسی واشنگتن نیست.
شاید یکی از مهمترین نتیجه جنگ این باشد که هدف قرار دادن قابلیتها لزوماً به معنای موفقیت در از بین بردن آنها نیست و حتی اگر مقداری خسارت متحمل شود، این به معنای توانایی دستیابی به اهداف سیاسی نیست.
سؤالی مطرح میشود: چه چیزی باعث این تغییر چشمگیر در محاسبات شد؟ به نظر من، این تغییر در وهله نخست به دلیل مقاومت ایران، رهبری و مردم آن و سپس به دلیل اهرمی بود که در میدان داشت. در اینجا، من به تنگه هرمز میپردازم، کارتی که تمام محاسبات را برهم زد و چالش مهمی را برای واشنگتن ایجاد کرد. این موضوع در اظهارات بلینکن مشهود است که اعتراف کرد تنگه هرمز قبل از جنگ مشکلی نبود، اما پس از آن به موضوعی تبدیل شد که نیاز به راهحل دارد. وی گفت، هرگونه توافق سیاسی مستلزم ارائه چیزی در ازای آن به ایران است، زیرا تنگه فقط یک آبراه نیست، بلکه یکی از حیاتیترین شریانهای اقتصاد جهانی است. وقتی امنیت تنگه به بخش اساسی مذاکرات برای پایان دادن به جنگ تبدیل میشود، به این معنی است که رویارویی دیگر محدود به اهداف اعلام شده آن نیست، بلکه معادلات راهبردی جدیدی را در صحنه ایجاد کرده است.
آیا جنگ در خدمت منافع راهبردی آمریکا بود یا در وهله نخست در خدمت محاسبات امنیتی و سیاسی نتانیاهو؟
یکی از جنبههای معادلات راهبردی این است که واشنگتن، که برای سرنگونی نظام ایران، جنگ نظامی آغاز کرد، اکنون با معادله جدیدی روبرو و در آن مجبور است بر سر موضوعی ژئوپلیتیکی با این اهمیت و عظمت مذاکره کند و منافع ایران را در محاسبات سیاسی در نظر بگیرد.
با خواندن اظهارات بلینکن نمیتوان جنگ را جدا از نقش رژیم صهیونیستی و رابطه بین بنیامین نتانیاهو و دولت ترامپ بررسی کرد. سؤالی که مطرح میشود این است: چه کسی تصمیم به جنگ علیه ایران گرفت؟ و چه کسی امروز هزینه این جنگ را میپردازد؟ سیاستهای دنبال شده به وسیله نتانیاهو برای پیشبرد رویارویی با ایران به سطوح بیسابقه و معرفی آن به عنوان تهدید اصلی که رژیم صهیونیستی و آمریکا باید مواضع خود را پیرامون آن متحد تا با آن مقابله کنند، به عنوان اولویت صهیونی-آمریکایی قابل چشمپوشی نیست.
برای نتانیاهو، جنگ علیه ایران فقط موضوع امنیتی گذرا نبود، بلکه بخشی از پروژه گستردهتر صهیونیستی برای تغییر شکل موازنه قدرت در منطقه، تثبیت برتری رژیم صهیونیستی و محدود کردن توانایی ایران و نیروهای مقاومت برای تأثیرگذاری بر آینده منطقه بود.
اگر کمی به حافظهمان برگردیم، متوجه میشویم پس از تصمیم به جنگ، سؤالی در داخل آمریکا مطرح شده بود: آیا جنگ در خدمت منافع راهبردی آمریکا بود یا در وهله نخست در خدمت محاسبات امنیتی و سیاسی نتانیاهو؟ سؤالات زیادی در این زمینه مطرح شد، تا اینکه وضعیت تنش داخلی آمریکا به سطحی رسید که افکار عمومی اعتراف کردند آمریکا به نمایندگی از رژیم صهیونیستی جنگ به راه انداخته است، در حالی که اعتراضات شدیدی به تحولات جنگ و پیامدهای آن در داخل آمریکا و طرح شعار «اول آمریکا» به وسیله احزاب و محافل مردمی آمریکا در اعتراض به جنگ علیه ایران وجود داشت.
این جنگ بیملاحظه و نسنجیده، همانطور که بلینکن آن را توصیف کرد، پرهزینه شده، در دستیابی به اهداف راهبردی خود شکست خورده و خطرات افزایش تنش و بازگشت به رویارویی همچنان پابرجاست. اکنون موضوعاتی روی میز است که دولت ترامپ نمیتواند بر آنها غلبه کند، مگر با مذاکره با ایران.
علاوه بر این، نتانیاهو نیز به همان اندازه خجالتزده یا درگیر است، زیرا جنگی که به عنوان فرصت تاریخی برای تغییر محیط راهبردی اطراف رژیم صهیونیستی و ایجاد غرب آسیای جدید تبلیغ میکرد، برایش محقق نشده است. بلکه، ادامه سناریوها برای ازسرگیری مجدد رویارویی، سؤالاتی را درباره امکانسنجی شرطبندی مجدد بر روی عامل قدرت نظامی به تنهایی مطرح میکند.
برای ایران اهمیت چنین اظهاراتی در این واقعیت نهفته نیست که یک مقام آمریکایی اعتراف کرده است که جنگ بیملاحظه بوده و مهار آن دشوار است، بلکه در این واقعیت است که این اظهارات آغاز بررسی واقعی در محافل واشنگتن درباره امکان استفاده از نیروی نظامی بیش از حد به عنوان گزینه در برخورد با ایران را نشان میدهد، که جنگ ثابت کرده نیرو و معادلهای است که غلبه بر آن یا مهار آن دشوار است.
این موضوع ایران را با چالش مهمی روبرو میکند، که عبارت است از اهمیت تبدیل وضعیت افسانهای پایداری به دستاوردهای سیاسی، لزوم تقویت قابلیتهای بازدارندگی و بهرهمندی از تحولات مهمی که این جنگ در محاسبات منطقهای و بینالمللی ایجاد کرده است. همچنین، به رسمیت شناختن تنگه هرمز در هرگونه توافق احتمالی، بحث گستردهتری را درباره لزوم ایجاد ترتیبات امنیتی منطقهای که در وهله نخست منافع ایران را در نظر میگیرد، به دور از منطق تسلط آمریکا بر تصمیمگیری آغاز میکند.
اظهارات بلینکن پیامدهای قابل توجهی دارد و گواهی سیاسی بر این است که جنگ به وعدهها و اهداف اعلام شده واشنگتن عمل نکرده است. آنها به شکست آمریکا اعتراف میکنند و اینکه گزینه تغییر نظام ایران شکست خورده و دستیابی به آن با نیروی نظامی دشوار است. اگر کمی به گذشته نگاه کنیم، به یاد خواهیم آورد وقتی دولت ترامپ وارد جنگ شد، از تحمیل شروط جدید و مجموعهای از اهداف صحبت کرد، اما در نهایت خود را در جست وجوی توافق و تفاهم جدید یافت.
شکست راهبردی ای که ترامپ و نتانیاهو را نگران میکند، در همین جا نهفته است: پیروزی مطلق دود شده و دیگر هیچ ارزشی ندارد. صرفاً به این دلیل که شما میتوانید آتشی روشن کنید، به این معنی نیست که میتوانید به اهداف خود برسید. موضوع به اظهارات بلینکن ختم نخواهد شد، زیرا آنچه فاش کرد، نه تنها شکست در محاسبات، بلکه شکستی است که ترامپ متحمل شده و در توهم قدرت مطلق گرفتار آمده است.