تهدید مجدد ایران به استفاده از مکانیسم ماشه

به گزارش راهبرد معاصر؛ بر اساس بند ۳۷ توافق اتمی موسوم به برجام، ساز و کار حل اختلاف که «مکانیسم ماشه» نیز خوانده شده به طور خودکار می‌تواند در نهایت تمام تحریم‌های بین‌المللی گذشته ایران را بار دیگر فعال کند.

اگر هر یک از سه کشور اروپایی امضا کننده توافق اتمی (انگلیس، آلمان و فرانسه) به این نتیجه برسند که ایران این توافق را نقض کرده می‌توانند روند بررسی اختلاف را به جریان بیندازند که ظرف مدتی کمتر از ۶۵ روز این مسئله به شورای امنیت ارجاع داده خواهد شد و این نهاد ممکن است از سرگیری سریع تحریم‌ها علیه ایران را تصویب کند.

حال و با تشدید تنش ها میان تهران و واشنگتن و کاهش تعهدات برجامی کشورمان، سه کشور بریتانیا، آلمان و فرانسه از احتمال کلید زدن مکانیسم ماشه خبر داده اند. پیشتر ژان ایو لودریان وزیر امور خارجه فرانسه ضمن اشاره به کاهش تعهدات برجامی ایران که هر دو ماه یکبار انجام می شود، گفته بود که فرانسه در حال بررسی کلید زدن سازوکار حل اختلاف در برجام موسوم به مکانیسم ماشه است.

آلمان، انگلیس و فرانسه در بیانیه مشترکی که شنبه‌شب در تارنمای رسمی وزارت خارجه انگلیس قرار گرفت اعلام کردند که به عنوان سهامداران بنیانگذار ابزار حمایت از تبادلات تجاری (اینستکس) از پیوستن بلژیک، دانمارک، سوئد، فنلاند، نروژ و هلند به این نهاد به گرمی استقبال می‌کنند.

در این بیانیه آمده است:

این اقدام اینستکس را بیشتر تقویت می‌کند و تلاش‌های اروپایی برای تسهیل تجارت مشروع اروپا و ایران را نشان می‌دهد و به وضوح نشان‌دهنده پایبندی مستمر ما به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) است.

اجرای کامل و موثر برنامه جامع اقدام مشترک از حداکثر اهمیت برخوردار است. ایران باید بدون تاخیر به پایبندی کامل به تعهدات خود در برجام برگردد.

ما بار دیگر بر آمادگی خود برای بررسی همه مکانیسم‌های موجود در برجام، از جمله مکانیسم حل اختلاف، برای حل مسائل مرتبط با اجرای تعهدات ایران در برجام تاکید می‌کنیم.

ما همچنان به پیگیری تلاش‌هایمان در راستای راه حلی دیپلماتیک در چارچوب برجام پایبندی کامل داریم.

بلژیک، دانمارک، سوئد، فنلاند، نروژ و هلند روز جمعه در بیانیه مشترکی اعلام کردند که در راستای تداوم حمایت اروپایی‌ها از برجام و اجرای بخش اقتصادی آن، اکنون در فرآیند پیوستن به به اینستکس هستند که پس از طی فرآیندهای قانون داخلی مربوط به هر کشور، تکمیل خواهد شد.

این شش کشور همچنین در بیانیه خود بدون اشاره به عدم تحقق وعده اروپایی‌ها پیرامون عمل به تعهدات اقتصادی خود در برجام و تعهدات ۱۱گانه پس از خروج آمریکا از این توافق، از ایران خواستند که بدون فوت وقت به پایبندی کامل به مفاد برجام بازگردد.

دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا اردیبهشت ماه سال گذشته به صورت یکجانبه و غیرقانونی کشورش را از برجام خارج کرده و تحریم‌های رفع شده به واسطه این توافق را علیه ملت ایران بازگرداند.

کشورهای اروپایی طرف برجام که تلاششان برای متقاعد کردن ترامپ برای باقی ماندن در برجام شکست خورده بود، ابتدا قانون مسدودساز اتحادیه اروپا را برای جلوگیری از خروج شرکت‌های اروپایی از ایران فعال کردند که کارآیی چندانی نداشت.

کشورهای اروپایی سپس اقدام به تأسیس سازوکاری برای انجام تبادلات مالی میان ایران و شرکت‌های اروپایی بدون نیاز به نظام مالی آمریکا ایجاد کردند که در بهمن ماه سال گذشته با تأسیس شرکت «اینستکس» عملی شد، اما تاکنون هیچ تراکنش مالی از طریق این ابزار انجام نشده است.

تهران نیز در مقابل، ناگزیر اقداماتی کاهنده بر پایه برخی بندهای مندرج در برجام انجام داده است. ۱۸ آبان‌ماه «بهروز کمالوندی» سخنگوی سازمان انرژی اتمی در نشستی خبری در محل تاسیسات غنی‌سازی شهید «مسعود علیمحمدی» (فردو) به تشریح آخرین اقدامات انجام شده در راستای اجرای گام چهارم کاهش تعهدات برجامی پرداخت.

وی با بیان اینکه گام چهارم بنا به دستور رئیس جمهوری برداشته شد که به ۱۰۴۴ سانتریفیوژ سایت فردو گاز تزریق شود، اظهار کرد: به تدریج ظرفیت غنی سازی در فردو طی روزهای آینده افزایش می یابد. با گازدهی سانتریفیوژها در فردو ظرفیت ۸ هزار و ۶۰۰ سویی به ۹ هزار و ۵۰۰ سو می رسد و نسبت به قبل از برجام فاصله زیادی نداریم.

اقدام های کاهنده ایران که در گام‌های اول و دوم، ابتدا از سقف ۳۰۰ کیلوگرم برای ذخایر اورانیوم غنی شده عبور کرد و سپس میزان غنای آن از ۳.۶۷ تعیین شده در برجام به ۴.۵ درصد افزایش یافت، در گام سوم با تحقیق و توسعه در زمینه سانتریفیوژهای جدید همراه بود. گام چهارم اما به تاسیسات فردو کشیده شد؛ تاسیساتی که بر پایه برجام هزار و ۴۴ ماشین سانتریفیوژ برای کارهای تحقیقاتی در تاسیسات هسته‌ای در آن فعالیت داشت، اما به این ماشین‌ها گازدهی انجام نمی‌شد.

ایران بارها اعلام کرده که اگر سایر طرف‌های باقی‌مانده در برجام تصمیم بگیرند تعهدات خود را مطابق با توافق اجرا کنند، گام‌های کاهش تعهدات برجامی ایران قابل بازگشت خواهد بود.