تقابل ارزی دلار، ریال و افغانی در مرزهای شرقی کشور / شروع ماجرای دلار آزاد
جهش ۳۰ هزار تومانی دلار آزاد، آنهم در کمتر از یک هفته، پدیده قابلتأملی است که متأثر از چندین عامل مهم است. وقتی ۹ اسفندماه جنگ تحمیلی سوم علیه ملت و کشور ایران آغاز شد، تقریباً همه بازارها به غیر از کالاهای اساسی به خصوص در حوزه تجارت از چرخه فعالیت اقتصادی خارج شدند و عملا تقاضا برای دلار در کشور راکد شد. 
به گزارش راهبرد معاصر؛ در چنین شرایطی بهصورت طبیعی قیمت دلار تثبیت میشود، زیرا عمده تجارت کشور با کشورهای حاشیه خلیجفارس و از طریق تنگه هرمز انجام میشد و واردات کالاهای غیراساسی نیز معلق شده بود. در ابتدای اردیبهشت، دولت برای رفع موانع ترخیص کالاها در گمرک، ارائه کد ساتا را حذف کرد؛ یعنی واردکننده میتواند کالای خود را ترخیص کند، اما دولت ارز بابت آن پرداخت نمیکند و این یعنی تقاضا برای دلار آزاد بیشتر میشود و قیمت آن جهش پیدا میکند که در دو یادداشت جداگانه به تحلیل این پدیده پرداختهایم. اما این تمام ماجرا نیست و رئیس اتحادیه صادرکنندگان استان معتقد است تحریک در بازار دلیل این جهش است.
شروع ماجرای دلار آزاد
کاظم شیردل میگوید: همزمان با شروع جنگ، بازار تجارت خارجی هم راکد و قیمت دلار آزاد تثبیت شد؛ اما از ابتدای ماه جاری بازار چین فعالشده و تقاضا برای واردات از این کشور هم در حال احیا شدن است که این موضوع باعث شد قیمت یوان چین افزایش یابد. در چنین شرایطی تقاضا برای دلار آزاد هم بالاتر میرود ولی در همین اثنا که نیاز به دلار آزاد بود، «صرافیهایی» که در افغانستان فعال بوده و ارز به ایران میآوردند، توسط حاکمیت این کشور با مشکلاتی روبهرو شدند و جلوی خروج ارز این کشور گرفته شد که این موضوع باعث شد دلار در بازار کمیاب شود.
وی تأکید کرد: هرچند این مسئله موقتی است و ممکن است به خاطر فشار دولت آمریکا و شرایط خاص حاکم بر منطقه باشد، اما طبیعتاً با توجه به شرایط تورمی، نرخ دلار حدود ۱۷۵ هزار تومان خواهد بود.
دلار مرزی به شرط اسکناس؛ ۱۲۰ هزار تومان
اما این تمام ماجرا نیست و دقیقاً در بازه زمانی دو هفته گذشته، تقاضا برای خرید اسکناس و تراول ایرانی در مرز کشورهای افغانستان و پاکستان افزایش یافت. طوری که محمدحسین روشنک رئیس اتحادیه واردکنندگان استان در گفتوگو با خراسان میگوید: طبق شنیدهها اگر در مرز پاکستان و افغانستان اسکناس نقد به دلار ارز بدهید و تقاضای دلار کنید، نرخ دلار را تا ۱۲۰ هزار تومان محاسبه میکنند؛ یعنی ۵۰ هزار تومان زیر قیمت بازار مشهد و تهران که دلیل اصلی آن استفاده از اسکناس نقد برای قاچاق و پرداخت عوارض بهصورت نقدی است. هرچند شیردل رئیس اتحادیه صادرکنندگان استان معتقد است این فضاسازیها و خریدوفروش اسکناس در مرز اثر چندانی بر بازار تجارت نمیگذارد.
تقویت عجیب افغانی برابر دلار و ریال
در کنار این تحولات اتفاق دیگری هم رخداده است؛ قیمت دلار در بازار افغانستان در یک ماه گذشته ارزانتر شده و هر دلار در بازار هرات از ۶۵ افغانی در ۲۰ فروردین امسال به ۶۴.۵ افغانی در ۱۰ اردیبهشت تنزل یافته است، درحالیکه قیمت هر افغانی در بازار ایران از ۲۲ هزار تومان در ۲۰ فروردین به ۲۷ هزار تومان در ۱۰ اردیبهشتماه رسیده است؛ یعنی اینکه در شرایط فعلی و بحران منطقه، قیمت پول ملی افغانستان هم در برابر دلار تقویتشده و هم برابر ریال ایرانی رشد قابلتوجهی داشته است که به اعتقاد رئیس اتحادیه صادرکنندگان این موضوع ناشی از سختگیریهای ارزی حکومت افغانستان و رشد روانی تقاضا برای خرید پول «افغانی» در بازار ایران است.
با همه این اوصاف باید درنهایت اذعان کرد که دلار ۱۲۰ هزار تومانی در مرز افغانستان و پاکستان فارغ از همه فضاسازیها نرخ دلار نیست بلکه قیمت اسکناسهای ایرانی است. یعنی دلالهای این دو کشور برای انجام معاملات نقدی که عمده آنها تردد مرزی و یا پرداخت وجه کالاهای قاچاق است، به اسکناس و تراول ایرانی نیاز دارند که قابل رهگیری نباشد؛ از طرفی گردش اسکناس ریالی در بازار ایران بسیار کم و حتی در شعب بانکها نیز محدودیت وجود دارد؛ لذا کاهش عرضه اسکناس ریالی در مقابل رشد تقاضا باعث شده است که قیمت اسکناس ریالی در مرزها مقابل نرخ دلار تقویت شود. / خراسان